Στάχτες

δημοσιογραφική φωτογραφία

2012-03-04T12:32:00.001+01:00

2012 World Press Photo of the Year: A woman holds a wounded relative during protests against

President Saleh in Sanaa, Yemen, Oct. 15, 2011. (Samuel Aranda/The New York Times)

©http://www.boston.com/bigpicture/

Αύριο η κηδεία του Λούτσιο Ντάλλα...

2012-03-03T18:36:00.000+01:00

Μυριάδες λαού αποτίουν φόρο τιμής στον Λούτσιο Ντάλλα.

Μυριάδες ανθρώπων σχηματίζουν ουρά από το Σάββατο το πρωί στις 09:30, για να αποτίσουν φόρο τιμής στο φέρετρο του μεγάλου Ιταλού τραγουδιστή και στιχουργού Λούτσιο Ντάλλα.

Ανάμεσά τους ο πρώην πρωθυπουργός Ρομάνο Πρόντι, ο γιός του Μπεττίνο Κράξι, Βιττόριο, τραγουδιστές όπως οι Τζοβανόττι, Σαμουέλε Μπερσάνι και Ορνέλλα Βανόνι.

Το δημαρχιακό μέγαρο, στο οποίο μεταφέρθηκε το φέρετρο, πρόκειται να μείνει ανοικτό τουλάχιστο μέχρι τα μεσάνυχτα, «μέχρις ότου εξαντληθεί όλη η ουρά», όπως έκαναν γνωστό οι υπεύθυνοι της τοπικής αυτοδιοίκησης. Πολλοί θέλησαν να συνοδεύσουν τη σορό, κατά την μεταφορά της από το σπίτι του διεθνούς φήμης συνθέτη και ερμηνευτή μέχρι το προαύλιο του δήμου.

Ηλικιωμένοι και νέοι, Ιταλοί και μετανάστες, με ένα τριαντάφυλλο ή ένα μικρό σημείωμα στο χέρι, περιμένουν υπομονετικά στην ουρά, για να αποχαιρετήσουν, ο καθ' ένας με τον δικό του τρόπο, τον ερμηνευτή του «Καρούζο», του « La Felicita» και «4.3.1943» και τόσων άλλων κομματιών.

Τραγούδια που ακούγονται, τις ώρες αυτές, με απόφαση του δήμου, και στους δρόμους γύρω από την Πιάτσα Ματζιόρε, την μεγαλύτερη πλατεία της Μπολώνια. Η κηδεία θα γίνει αύριο, στις 2:30 το μεσημέρι, στην εκκλησία «Σαν Πετρόνιο».

Μετά από αίτημα της Συνέλευσης Καθολικών Επισκόπων Ιταλίας, Cei, η αυριανή, θρησκευτική τελετή, αποφασίσθηκε να μην συνοδευθεί από μουσικά κομμάτια του μεγάλου τραγουδοποιού.

www.kathimerini.com.cy με πληροφορίες από ΑΜΠΕ

Μαρία Λαϊνά, Το Νόημα

2012-03-03T12:27:00.000+01:00

Κωμωδία: Πράξη Πρώτη, εκδόσεις Καστανιώτη

Εναντίον της ψυχανάλυσης; Εναντίον της τέχνης; Εναντίον της ανθρωπότητας; Γιατί; Με ποιο δικαίωμα και από ποια γωνία; Ποιος μιλά; Σε ποιον απευθύνεται; Και η σιωπή; Ποιον ρόλο παίζει εν αρχή και εντέλει; Πώς πλέκονται η γραφή, η φύση, η μοναξιά, ο νεοελληνικός μας κανιβαλισμός, τα παραθέματα από την Αγία Γραφή, ο Φρόιντ, ο Ρίλκε, ο Κάφκα, ο Γιάλομ, ο Κολόμβος, ο Μαρξ και ο Τόμας Μπέρνχαρντ μέσα σ' ένα χειμαρρώδη μονόλογο που τολμά να κοροϊδεύει τις μεγάλες "κατακτήσεις" του "πολιτισμού" μας;

Το νόημα δεν υπάρχει, ισχυρίζεται η συγγραφέας. Δημιουργεί έναν ασθματικό δαιδαλώδη μονόλογο, του οποίου ο αφηγητής διακατέχεται από ένα αίσθημα κόπωσης και αγανάκτησης, καθώς βρίσκεται σ' ένα οριακό σημείο είσπραξης συσσωρευμένων ερεθισμάτων, και σχολιάζει χωρίς την παραμικρή τρυφερότητα τον περιβάλλοντα, ελληνικό κυρίως, χώρο, τον συγγραφικό, τον ψυχαναλυτικό/ψυχολογικό και εντέλει τον ανθρώπινο, με την επίγνωση ότι οι γνώμες -αυτές προπάντων- δεν είναι, όπως λέει κι ο Φίλιπ Ροθ, παρά ζαριές.

***

Γιώργος Βέης: Απομονώνοντας τα περιστατικά ενός στοχαστικού βίου

«Η ζωή: παραμύθι ειπωμένο από ηλίθιον, γεμάτο ήχους της μανίας• και νόημά της το μηδέν»

Σέξπιρ, «Μακμπέθ»

(πράξη V, σκηνή V, μετάφραση: Παύλος Μάτεσις)

Η πολιτική αποσυναρμολόγησης των συστατικών και των παραρτημάτων των εξ αντικειμένου τεκταινομένων συνιστά εδώ τον κατεξοχήν δείκτη. Η πραγματικότητα αποκαλύπτει τη θλιβερή φόδρα της, η ηθική αναζητεί διεξόδους ευρύτερης αναστήλωσής της. Το προγενέστερο πόρισμα του νομπελίστα Ναγκίμπ Μαχφούζ «Η ίδια η ζωή είναι σημαντική, κι όχι το νόημά της» ακούγεται συχνά - πυκνά στο βάθος των αποτυπώσεων. (Βλ. «Φλυαρία πάνω στον Νείλο», μετάφραση: Πέρσα Κουμούτση, εκδόσεις «Ψυχογιός»). Κατά τ' άλλα, από την πρώτη κιόλας σελίδα του βιβλίου, οι αναγνώστες καλούνται να αντισταθμίσουν, να συγκρίνουν, να αποδελτιώσουν και να υπομνηματίσουν προτάσεις-κλειδιά, οι οποίες εμμέσως, αλλά συνειδητά παραπέμπουν σε μια παρακαταθήκη σοφίας, εγχώριας και μη. Ενδεικτικά έστω: «Η μόνη περίπτωση να διακρίνω φως, και η μόνη που πράγματι διέκρινα φως ποτέ στη ζωή μου, είναι μέσα στο σκοτάδι. Αυτό έχει επαληθευτεί με ακρίβεια μοιρογνωμονίου. Δεν έχω παρά να καθίσω και να βυθιστώ στο μαύρο, στο απόλυτο μαύρο, με αφοσίωση, επιμονή, σχεδόν με αίσθηση καθήκοντος...» (βλ. σελ. 9, επ.). Αν μη τι άλλο η ηρακλείτεια προοπτική διαλάμπει αλώβητη μέσα στον εισαγωγικό κειμενικό γνόφο, ήτοι: «άνθρωπος εν ευφρόνη φάος άπτεται εαυτώ αποσβεσθείς όψεις», που πάει να πει ότι «ο άνθρωπος τη νύχτα, όταν σβήνουν τα μάτια του, δίνεται στο φως». Το δόγμα του Χένρι Ντέιβιντ Θορό «το φως που μας τυφλώνει είναι για μας όμοιο με το σκοτάδι», ασφαλώς επισυνάπτεται. (Βλ. «Walden, ή Η ζωή στο δάσος», μετάφραση: Βασίλης Αθανασιάδης, εκδόσεις «Κέδρος»).

Ο δε σημαίνων υπότιτλος, «Κωμωδία», παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στον περιώνυμο αφορισμό του διορατικού μονήρους της Δρέσδης και της Φρανκφούρτης, του αμείλικτου είρωνα Αρθούρου Σοπενχάουερ, ότι δηλαδή «η ζωή κάθε ανθρώπου, όταν την εξετάζουμε από μακριά και αφ' υψηλού, στο σύνολό της και στις πιο σημαντικές μορφές της, μας προσφέρει πάντα ένα τραγικό θέαμα - αν όμως εισέλθουμε στις λεπτομέρειες, παίρνει τον χαρακτήρα κωμωδίας». Τα δύο αυτά παραδείγματα φρονώ ότι πιστοποιούν, εξ όνυχος πάντα, τόσο την εννοιολογική εξειδίκευση όσο και τη διακειμενική τριβή του πολύπειρου διηγητικού υποκειμένου με το ζήτημα της εμβριθούς ερμηνείας της περιρρέουσας ατμόσφαιρας και των συμφραζομένων της.

Η διακεκριμένη ποιήτρια φαίνεται ότι γνωρίζει επακριβώς τα όρια του θεματικού της διακυβεύματος. Αν εδώ το ρήμα περιστασιακά θεολογεί ή φιλοσοφεί κατ' ανάγκην, δεν επιτρέπει στον εαυτό του να εκφυλιστεί σε έναν ακόμη αγοραίο δοκησίσοφο. Από τη μια πλευρά υπάρχει ο αυστηρός έλεγχος των δεδομένων, σύμφωνα με τα όσα πρεσβεύει η γνωστή 4.003η απαγορευτική θέση: «Οι περισσότερες προτάσεις και τα ρωτήματα που έχουν διατυπωθεί για φιλοσοφικά ζητήματα δεν είναι εσφαλμένα, αλλά α-νόητα. Γι' αυτό δεν μπορούμε καθόλου να απαντούμε σε τέτοιου είδους ρωτήματα, αλλά μόνο να πιστοποιούμε πως είναι α-νόητα. Τα περισσότερα ρωτήματα και οι προτάσεις των φιλοσόφων στηρίζονται στο πώς δεν καταλαβαίνουμε τη λογική της γλώσσας μας. (Ανήκουν στο είδος του ρωτήματος, αν το αγαθό είναι περισσότερο ή λιγότερο ταυτόσημο από το ωραίο.) Και δεν είναι να απορεί κανείς πως τα βαθύτερα προβλήματα πραγματικά δεν είναι προβλήματα». (Βλ. Ludwig Wittgenstein, «Tractatus Logico Philosophicus», εισαγωγή Bertrand Russell, παρουσίαση: Ζήσιμος Λορεντζάτος, μετάφραση: Θανάσης Κιτσόπουλος, εκδόσεις «Παπαζήση».) Ενώ από μια άλλη οπτική γωνία θα υποστήριζα ότι επιστρατεύεται εδώ η θανάσιμη σοφία του εικοσιτριάχρονου Εντγκαρ Αλαν Πόου• δηλαδή: «Οσον αφορά τις μεγάλες αλήθειες, οι άνθρωποι σφάλλουν όταν τις αναζητούν στον βυθό και όχι στις κορυφές. Ψάχνουν τη σοφία στα βάθη των αβύσσων, ενώ αυτή βρίσκεται στα ολοφώτεινα παλάτια. Οι αρχαίοι έκαναν λάθος όταν έκρυψαν τη θεά σ' ένα πηγάδι» (βλ. «Το κλεμμένο γράμμα», μετάφραση: Αρης Μπερλής, εκδόσεις «Ολκός»).

Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη στρατηγική, η μεθοδική Μαρία Λαϊνά απομονώνει περιστατικά ενός στοχαστικού βίου, επιχειρώντας να διερμηνεύσει, μεταξύ άλλων, το περιώνυμο πολιτισμικό κεκτημένο. Η γραφή είναι ευνόητο ότι υπονομεύει χωρίς ενδοιασμούς ψευδεπίγραφα τιμαλφή, παραπειστικές αξίες και κενά περιεχομένου θέσφατα. Το εμβληματικό πρόταγμα του Walter Benjamin, ότι δηλαδή «δεν υπάρχει τεκμήριο του πολιτισμού, το οποίο να μην είναι ταυτοχρόνως τεκμήριο της ανθρώπινης βαρβαρότητας», αξιοποιείται δεόντως. Ομοτράπεζοι στο λεκτικό γεύμα η Αγία Γραφή, ο Φρόιντ, ο Ρίλκε, ο Κάφκα, ο Γιάλομ, ο Κολόμβος, ο Μαρξ, ο Τόμας Μπέρχαρντ και βεβαίως αυτοπροσώπως ο γηγενής της διπλανής πόρτας, ο οποίος διαφθείρει το ελληνικό όνομα στον βωμό της έκδηλης αβελτηρίας του. Εξωστρεφής, θεατρογενής, σαρκαστικός, εαυτόν τιμωρούμενος και αρκούντως πειστικός, ο λόγος δεν χαρίζει κάστανα. Οι αποκαθηλώσεις θα έλεγα ότι διακατέχονται πολλές φορές από την ορμή τού παρ' ολίγον αποσυνάγωγου Εκκλησιαστή. Παραθέτω: «Σιγά μην κατάγεται ο αυτονόητος και αυθύπαρκτος μοσχόμαγκας με τις σαγιονάρες και τη φόρμα από τον γιο του Ξανθίππου μόνο και μόνο επειδή ιδιοκατοικεί στον Χολαργό της Αττικής -αυτόν θα έβριζε ο Τόμας Μπέρχαρντ, ποιον θα έβριζε; Τον Ελληνα με το συρματόπλεγμα και το οπλισμένο σκυρόδεμα θα έβριζε, ποιον θα έβριζε, τον Ιάσονα, την Κολχίδα και το χρυσόμαλλο δέρας; Την ξανθιά στο εξώφυλλο του περιοδικού και στο παραθυράκι της τηλεόρασης, που ανοίγει το στόμα της και δεν σου 'ρχεται τρέλα -ναι, εκεί κατάντησε ο Ελληνας, να ακούει τις βλακείες και τις χυδαιότητες ατάραχος-, αυτόν κι αυτήν θα έβριζε, ποιαν θα έβριζε, τη Μήδεια;» (βλ. την επιλογική έκρηξη σελ. 115, επ.).

Γνωρίζοντας ότι «εν πάση περιπτώσει ο Nietzsche είναι εκείνος που συνέτριψε για λογαριασμό μας και πριν ακόμα γεννηθούμε τις ανάμεικτες υποσχέσεις της διαλεκτικής και της ανθρωπολογίας» (βλ. Μισέλ Φουκό, «Οι λέξεις και τα πράγματα», μετάφραση: Κωστής Παπαγιώργης, εκδόσεις «Γνώση»), δοκιμές αποκατάστασης της διαταραγμένης ενότητας εγώ - αυτό, οι οποίες εκδηλώνονται με την ανάλογη παρρησία την άχαρη αυτή εποχή, αποκτούν πρόσθετο ειδολογικό ενδιαφέρον, όταν μάλιστα προέρχονται από διεξοδικούς, δημιουργικούς συγγραφείς, όπως είναι η εν λόγω.

[Ελευθεροτυπία]

***

ΡΟΪΔΕΙΕΣ, ΣΑΤΙΡΙΚΕΣ ΣΑΪΤΙΕΣ

Η Μαρία Λαϊνά στον παραληρηματικό της μονόλογο, μια πυρετική γραφή που μιμείται, ομολογουμένως, την ασθματική γραφή του Τόμας Μπέρνχαρτ, ξετινάζει με δαιμόνιο οίστρο όλες τις βεβαιότητές μας, όλες τις ασφαλείς σανίδες σωτηρίας που έχουμε εφεύρει για να δραπετεύσουμε από το Φυσικό. Η Λαϊνά λοιδορεί τις επιστήμες, τις τέχνες, τις πρακτικές και την πολιτική. Θεωρεί την σύνολη ανθρωπότητα έναν γελοίο εσμό υποταγμένων, ξεδοντιασμένων ζώων που χορεύουν σαν τις αρκούδες των Γύφτων ανάλογα με τους ρυθμούς στο ντέφι και ανάλογα με τις δεκαρίτσες που πέφτουν στο ντέφι ως έπαινος για την τέλεια ταπείνωση της φύσης.

Η Λαϊνά αφιερώνει υπέροχες, ροΐδειες, σατιρικές σαϊτιές στην Ψυχανάλυση ως μία από τις πλέον εξουσιαστικές και ταπεινωτικές για τον άνθρωπο τεχνικές εκμετάλλευσης και χειραγώγησης.

Όπως και ο Φλομπέρ, χλευάζει τις αντιφάσεις και τα απαξιωτικά δόγματα των αντιπάλων «σχολών», ανάλογα με όλες τις αυθαίρετες και εγωτικές συχνά αποσχίσεις για ίδιον όφελος των αιρεσιαρχών. Οι αιρέσεις του Χριστιανισμού, του Μαρξισμού, της Βιολογίας, του Φροϋδισμού, της Λειτουργίας της Αγοράς, έχουν καταντήσει τον κόσμο μια καρικατούρα, έναν θίασο σκιών που παίζονται και εμπαίζονται από τον καραγκιοζοπαίχτη, τον μαριονετίστα. Ο τρόπος που η Λαϊνά απολαυστικά αλλά και οργισμένα παρουσιάζει τον ψυχαναλυτή- Θεό που σιωπηλός ακούει τον αναλυόμενο να εξομολογείται και να βγάζει τα άντερά του, αμέτοχος, ψυχρός, συχνά αυταρχικά απρόσιτος και αντί κεριών και λιβάνου να απαιτεί γερές προσφορές «θυσίας» στο παγκάρι του, νομίζω πως εγγράφεται στα αιχμηρότερα σατιρικά κείμενα της πλέον δόκιμης λιβελλογραφίας.

[Τα Νέα]

Νίκος Σουβατζής, Ότι αγαπάω παλεύει στους δρόμους

2012-03-02T06:27:00.000+01:00

Μισώ αυτούς που είναι βιδωμένοι στους καναπέδες
Μισώ αυτούς που καταδικάζουν τη βία
απ' όπου κι αν προέρχεται
Μισώ αυτούς που δεν φτάνει στη μύτη τους
η μυρωδιά απ' τα δακρυγόνα
Μισώ αυτούς που δεν φτάνουν στα αυτιά τους
οι κραυγές των απελπισμένων
Μισώ αυτούς που δεν βλέπουν τα μάτια τους
το αίμα στους δρόμους

Μισώ αυτούς που πιστεύουν στην αντικειμενικότητα
της τηλεόρασης και των εφημερίδων
Μισώ αυτούς που δίνουν δίκιο
στους δήμιους και τους δολοφόνους
Μισώ αυτούς που θρηνούν
για τους καμένους κινηματογράφους
και τις καταστροφές,
είναι αυτοί που δεν θρήνησαν ποτέ
όταν καίγονται άνθρωποι και καταστρέφονται ζωές
Μισώ αυτούς που μιλούν για κουκουλοφόρους,
είναι αυτοί που κάποτε μιλούσαν για συμμορίτες
και κατσαπλιάδες
Μισώ τους καλοταϊσμένους αυλοκόλακες
που ζητούν ησυχία, τάξη και ασφάλεια

Μισώ αυτούς που περνούν δίπλα απ' τα οδοφράγματα
και δεν νιώθουν τίποτα
Μισώ αυτούς που μιλούν για τα δυο άκρα
που είναι, λένε, εξίσου επικίνδυνα
Μισώ αυτούς που δεν θα καταλάβουν ποτέ
γιατί καίνε οι φωτιές στους δρόμους
Μισώ αυτούς που λένε ότι έτσι δεν αλλάζει τίποτα
Μισώ αυτούς που λένε ότι οι εποχές έχουν αλλάξει
Μισώ αυτούς που κοιτάνε τη δουλειά τους
Μισώ τους αδιάφορους
Μισώ τις ίσες αποστάσεις
Μισώ αυτούς που θυμούνται την αξία της ανθρώπινης ζωής
μόνο όταν αυτή ανήκει σε πολιτικούς, βιομηχάνους και εφοπλιστές

Μισώ αυτούς που ποτέ δεν έσφιξαν
το χέρι του διπλανού τους
για να του δώσουν κουράγιο
Μισώ αυτούς που ποτέ δεν σκούπισαν
τα δάκρυα του αδελφού τους
γιατί τα πήραν για αδυναμία
Μισώ αυτούς που ποτέ δεν έκλαψαν,
από φόβο για τα σχόλια των άλλων
Μισώ αυτούς που σκοτώνουν τα όνειρα των ανθρώπων
γιατί έχουν ξεχάσει να ονειρεύονται
Ότι αγαπάω παλεύει στους δρόμους
για να ζήσει.

***

Γιάννης Γκούμας. ποίηση

2012-03-01T16:32:00.001+01:00

Από τη συλλογή "Τα Πορτρέτα της Ωριμότητας" Εκδόσεις Heteron

ΠΡΟΘΥΜΟΣ
Δεν είμαι άνθρωπος. Μια γεωγραφία είμαι.
Ο κόσμος δεν ρωτάει τι κάνω.
Προτιμούν να ταξιδεύουν μέσα μου.
Το σύμπαν πρέπει να ψάχνω
ώστε να βρω απαντήσεις στις ερωτήσεις τους.
Για την άγνοιά τους πρέπει να είμαι το καθετί,
από θέρετρα και κέντρα ψυχαγωγίας
μέχρι υπαίθρια ζωή. Χρειάζεται να βρίσκομαι εκεί
που ανταμώνουν ό,τι τελειώνει και ό,τι αρχίζει.
Και πάντα πρόθυμος,
την καρδιά μου μοιράζοντας στα δυο,
και σαν φωτιά που διαρκεί πέρα από τη φλόγα της,
ψάχνω για μια μέρα, μια μέρα της ζωής μου.

***

ΑΘΕΛΗΤΗ ΘΕΛΗΣΗ
Λοιπόν μητέρα, λοιπόν πατέρα,
γεννήθηκα όπως θέλατε,
μα δεν μεγάλωσα να γίνω αυτό που θέλατε.
Οχυρό σεις, χώρος ανοιχτός εγώ.
Έζησα να κάνω αθέλητη τη θέλησή σας.
Τώρα που κι οι δυο σας πια δεν υπάρχετε,
πήγα του κλόουν το ρούχο στο καθαριστήριο.
Αρχικά σκέφτηκα να το πετάξω
στον κάδο απορριμμάτων,
μα αν η θέλησή σας είναι ανακυκλώσιμη;

***

ΟΜΟΛΟΓΙΑ
Η εξωτερική εμφάνιση του τι δεν είμαι
εγκλείει αυτό που είμαι. Εγκατέλειψα
την προσπάθεια να κάνω ισότιμο αυτόν
τον εαυτό, όταν διαπίστωσα
ότι τα καλύτερα γραπτά μου
είναι μια λαμπρή δυσανάγνωστη αλήθεια.

***

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ
Επινοώ ένα πουλί
που επινοεί ένα κλαδί
που επινοεί ένα φύλλο
που επινοεί έναν άνεμο
που είμαι εγώ
που στρέφομαι στον εαυτό μου
και χάνομαι.

***

ΤΟ ΟΜΟΙΟ ΝΑ ΓΙΑΤΡΕΥΕΙ ΤΟ ΠΑΡΟΜΟΙΟ
Όπως μερικά πουλιά αναπτύσσονται
στην αιχμαλωσία,
έτσι κι οι σκέψεις μου επιδιώκουν το πέταγμα
στου εαυτού μου τη δέσμια γραφίδα.
Η καρδιά στρέφει το βλέμμα
σε ό,τι υπάρχει έξω από μένα,
και να ένα ποίημα,
ελευθερία υπό περιορισμό των λέξεων.

***

ΤΟ ΚΑΛΟ ΠΟΥ ΣΩΖΕΙ
Ήμουν προικισμένος με σπάνια ταλέντα, δεν λέω
ακόμα και η φύση έπαιξε το ρόλο της πολύ καλά.
Μα όλα δεν κατέληξαν σε «μη με λησμόνει»;
Εν μέρει φταίω εγώ, γιατί πάντα πίστευα
πως δεν υπήρχε θάνατος για να πεθάνουν.
Βέβαια υπάρχει το καλό που σώζει,
ότι όλα αποκαθίστανται στην ποίηση.

***

Copyright©Γιάννης Γκούμας

στάχτες

Athens Review of Books, Μαρτίου 2012

2012-03-01T06:30:00.003+01:00

Κυκλοφορεί το τεύχος Μαρτίου της ARB

Το τεύχος Μαρτίου της Athens Review of Books είναι αφιερωμένο στον Τζέφρυ Ευγενίδη και το τελευταίο βιβλίο του «Σενάρια Γάμου». Γράφουν ο Μάικλ Γκρίνμπεργκ και η Αντρέα Σροθ.

• Η ARB με το editorial της («Αντισταθείτε στις παράλογες συλλογικότητες») κάνει έκκληση να αντισταθούμε στη νέα δήθεν «εθνική αντίσταση». Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα μας: http://www.booksreview.gr/

• Ο Απόστολος Σ. Γεωργιάδης γράφει περί δικαστικής εξουσίας και πολιτικής, με αφορμή το εντυπωσιακό γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε μόνο κατά το τελευταίο εξάμηνο με 32 αποφάσεις του την Ελλάδα για ισάριθμες άδικες αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων.

• Ο Τζορτζ Σόρος τονίζει την ανάγκη απεγκλωβισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τον φαύλο κύκλο στον οποίο η οικονομική ύφεση και η πολιτική αποσύνθεση θα αλληλοενισχύονται. Την ανάγκη εύρεσης μιας ευρωπαϊκής λύσης στην κρίση του ευρώ, καθώς οι εθνικές λύσεις θα οδηγούσαν στη διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Η Αντιγόνη Λυμπεράκη περιγράφει τις συνέπειες της προσήλωσης στο «Σύμβολο της Πίστεως» γύρω από την αγορά εργασίας, διατυπώνοντας την άποψη πως η άκαμπτη δυσλειτουργία της αγοράς εργασίας μάς κάνει να κλείνουμε τα μάτια στην πραγματικότητα που τιμωρεί τις πλέον αδύναμες ομάδες ανθρώπων, στον βωμό της διατήρησης μιας άδικης και αδιέξοδης ρύθμισης. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα μας: http://www.booksreview.gr/

• Ο Θάνος Σκούρας αναλύει την έννοια της ευτυχίας και τα οικονομικά της ευημερίας, για να αναρωτηθεί μήπως είχε δίκιο ο Τζων Στιούαρτ Μιλ ο οποίος κατέληξε στο συμπέρασμα: «Αναρωτήσου αν είσαι ευτυχισμένος και πάψε να είσαι».

• Η Βασιλική Γεωργιάδου γράφει για την ακροδεξιά και ειδικότερα για τη λαϊκιστική ριζοσπαστική δεξιά, ζήτημα το οποίο μας ενδιαφέρει ολοένα και περισσότερο λόγω της εισόδου οπαδών του Λεπέν και τηλεπωλητών νατιβισμού στο σαλόνι τέως κόμματος εξουσίας, αλλά και ολοένα συχνότερων εμφανίσεων σκίνχεντ που χαιρετούν ναζιστικά ή της ίδρυσης e-κομμάτων.

• Η Αθηνά Δημητριάδου μεταφράζει το συγκλονιστικό διήγημα του Τζ. Μ. Κουτσί «Μια γυναίκα που γερνάει» και γράφει για την Ελίζαμπεθ Κοστέλο στο έργο του.

• Η Αλεξάνδρα Ιωαννίδου γράφει για την Βισλάβα Σιμπόρσκα και μεταφράζει ποιήματά της από τα πολωνικά.

• Ο Σπύρος Α. Μοσχονάς γράφει για τη λογοτεχνία του Σωτήρη Δημητρίου.

• Ο Γιώργος Χ. Παπαδόπουλος γράφει υπό το φως της προόδου νευροεπιστημών ένα συναρπαστικό δοκίμιο για το «διανοούμενο σώμα».

Ακόμη:

• Βασίλης Κάλφας, Αριστοτέλης, ο φιλόσοφος και οι γνώσεις

• Χάρης Βλαβιανός, Ανθολογία ερωτικής ποίησης – 3

• Άρης Στυλιανού, Φιλοσοφώντας σε 17 συλλαβές

• Δημήτρης Φύσσας, Φακός φωτισμού και φακός οπτικός

• Δανιήλ Ι. Ιακώβ, Ένα αξεπέραστο έργο για το αρχαίο θέατρο

• Γιάννης Πατίλης, On air. Ποίημα

• Γρηγόρης Μολύβας, Διάσπαρτες σκέψεις πάνω στην αναρχία

• Αντώνης Κοτσώνας, Ζήσε τον μύθο της αρχαίας Ελλάδας. Περί τέχνης και αρχαιολογίας εντός και εκτός του ελληνικού πανεπιστημίου

• Αφιέρωμα στην ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ

– Μαρία Κακαβούλια, Το άλλο της γλώσσας. Για την ποίηση της Ελένης Βακαλό

– Έφη Στρούζα, Το όραμα της «απελευθερωμένης σκέψης». Μια προσέγγιση στο θεωρητικό έργο της Ελένης Βακαλό

– Κάρεν Έμμεριχ, Ο ορατός κόσμος της Ελένης Βακαλό και η οπτική ποιητική της μετάφρασης

Σχέδιο εξωφύλλου: ο Τζέφρυ Ευγενίδης από τον Κωνσταντίνο Παπαμιχαλόπουλο.

***

Συνδρομές - Πάρτε το περιοδικό στο σπίτι ή στο γραφείο σας, έγκαιρα, σίγουρα, ασφαλώς και (λίγο) φθηνότερα.

***

Απεβίωσε ο ηθοποιός Βασίλης Τσιβιλίκας

2012-02-29T17:13:00.000+01:00

…σε ηλικία 70 ετών, ο γνωστός ηθοποιός Βασίλης Τσιβιλίκας

Έφυγε από την ζωή σήμερα το πρωί, σε ηλικία 70 ετών, ο πολυαγαπημένος κωμικός Βασίλης Τσιβιλίκας, με σημαντική παρουσία στον ελληνικό κινηματογράφο, την τηλεόραση και ιδιαίτερα το θέατρο. Η είδηση του θανάτου του δημοφιλούς ηθοποιού σκόρπισε θλίψη στον κόσμου της τέχνης, αλλά και στους πολλούς θαυμαστές του, ενώ συντετριμμένη είναι η σύζυγός του Αλίκη και ολόκληρη η οικογένειά του. Ήταν παντρεμένος και είχε δύο παιδιά.

Σύμφωνα με την διευθύντρια του Σισμανογλείου Νοσοκομείου, Όλγα Οικονόμου, ο δημοφιλής ηθοποιός άφησε την τελευταία του πνοή κατά την διακομιδή του στο νοσοκομείο.

Παρουσίασε έντονο θωρακικό άλγος, προσπάθησαν να τον επαναφέρουν στην ζωή εντός του ασθενοφόρου την ώρα της μεταφοράς του, ενώ επί 40 λεπτά και οι γιατροί του νοσοκομείου έδωσαν μάχη να τον σώσουν. Δυστυχώς, όμως, δεν τα κατάφεραν.

Ο Βασίλης Τσιβιλίκας γεννήθηκε το 1942 στη Θεσσαλονίκη, ήταν το μοναδικό αγόρι της οικογένειάς του και μεγαλύτερος από τις δύο αδελφές του. Ο πατέρας του διατηρούσε κατάστημα εξασφαλίζοντας μια άνετη διαβίωση στα μέλη της οικογενείας του. Ως μαθητής φοίτησε στο κολέγιο της Θεσσαλονίκης, εκεί οι καθηγητές του - παρατηρώντας το μεγάλο ταλέντο του- τον παρότρυναν να ασχοληθεί με την υποκριτική. Έτσι, συμμετείχε αρχικά στη θεατρική ομάδα του σχολείου. Μετά την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του πέρασε στην Αγγλική Φιλολογία, την οποία όμως εγκατέλειψε για να μεταβεί στην Αθήνα και να ασχοληθεί επαγγελματικά πλέον με την ηθοποιία. Έχοντας μία αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια για να εισαχθεί στο Θέατρο Τέχνης δεν απογοητεύτηκε και δεν άλλαξε πορεία πλεύσης, σπουδάζοντας τελικά στη σχολή υποκριτικής του Πέλου Κατσέλη.

Η παρθενική του εμφάνιση στο θέατρο ήταν το 1965 στη Νέα Ιωνία. Δύο χρόνια αργότερα, ο Κάρολος Κουν διακρίνοντας το ταλέντο του τον κάλεσε στο Θέατρο Τέχνης. Στις αρχές του 1970 ξεκίνησε να ασχολείται με την επιθεώρηση και αργότερα με την πρόζα. Η δεκαετία του '70 ήταν η περίοδος που πρωτοεμφανίστηκε στον κινηματογράφο. Η πρώτη ταινία που συμμετείχε ήταν «Η θεία μου η χίπισσα του Αλέκου Σακελλάριου», με την Ρένα Βλαχοπούλου, τον Ανδρέα Μπάρκουλη, τη Νόρα Βαλσάμη. Έπειτα από την επιτυχία που σημείωσε με την πρώτη του εμφάνιση, συμμετείχε σε αρκετές ταινίες, ενώ παράλληλα η παρουσία του στο θέατρο ήταν σταθερή. Όντας θιασάρχης, εδώ και πολλά χρόνια έπαιζε - ανελλιπώς, κάθε χρόνο- σε κωμωδίες, ελληνικές και ξένες, όπου σκηνοθετούσε και πρωταγωνιστούσε. Τη θεατρική χρονιά που διανύουμε, για δεύτερη σεζόν, έπαιζε στην κωμωδία «Ζωή ποδήλατο» μαζί με τον Γιάννη Μποσταντζόγλου, τον Πέτρο Ξεκούκη κ.ά. Μέχρι και την τελευταία στιγμή, πριν πεθάνει ξαφνικά, υπηρετούσε το αγαπημένο του θέατρο.

Και ένα παλαιότερο σχόλιό του, προς τους πολιτικούς της χώρας

Με ενδιαφέρον και αγωνία για τα πολιτικά δρώμενα της χώρας, τη βραδιά των εκλογών του 2009, συμμετέχοντας σε τηλεοπτική εκπομπή, είχε - μεταξύ άλλων- αναφέρει τα εξής: «Πρέπει να επανέλθει το πολιτικό κόστος, κύριοι. Όσοι είστε πολιτικοί, καταλάβετε. Πολιτική χωρίς πολιτικό κόστος δεν ασκείται. Κανένα επάγγελμα δεν ασκείται χωρίς κόστος. Κανένα. Εσείς ανακαλύψατε το επάγγελμα που δεν έχει κόστος. Ε λοιπόν, τώρα, να ξέρετε ότι την πληρώνετε εσείς. 'Ανοιξε όπως λέγαμε παλιά, ποδοσφαιρικά, το κουτάκι με τις σφαλιάρες. Οι επόμενοι... το νου σας».

Συλλυπητήριο μήνυμα ΥΠΠΟ

Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού με συλλυπητήριο μήνυμά της εξέφρασε τη θλίψη της για το θάνατο του αγαπημένου ηθοποιού, καθώς και θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του. Επίσης, ανέφερε ότι Βασίλης Τσιβιλίκας υπηρέτησε επί μακρόν με συνέπεια και ήθος τη θεατρική τέχνη και αγαπήθηκε ιδιαίτερα απ' το κοινό.

Φιλμογραφία και παραστάσεις

Φύσει κωμικός ηθοποιός, ο Βασίλης Τσιβιλίκας γνώρισε μεγάλη επιτυχία τόσο στην πρόζα όσο και στην επιθεώρηση.

Είχε προσφέρει στιγμές γέλιου με την υποκριτική του σε θεατρικά έργα, στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση, ακόμα και σε διαφημιστικά σποτ.

Τηλεόραση

Το 1970, ο Βασίλης Τσιβιλίκας κάνει την πρώτη του τηλεοπτική εμφάνιση με το «θέατρο της Δευτέρας», ενώ ακολουθούν το «Αξιωματικός Υπηρεσίας» το 1972, «Εν τούτω Νίκα» (στο ρόλο του ταβερνιάρη) και «Βίβα Κατερίνα» το 1973, «Ατσίδες» το 1976, «1000 χρόνια μετά» το 1977, «Βράδια Επιθεώρησης» το 1984, «Ο κύριος συνήγορος» (1990), έκτακτη εμφάνιση στο «Χάι Ροκ» το 1992, «Ο τέταρτος γάμος» (1994), συμμετοχή στο «Baby style» το 1999 και «’ρωμα γυναίκας» το 2000.

Κινηματογράφος

Η θεία μου η χίπισσα (1970)

Ζητείται επειγόντως γαμπρός (1971)

Ο κατεργάρης (1971)

Η Ρένα είναι «οφ-σάιντ» (1972)

Ο μάγκας με το τρίκυκλο (1972)

Ο κύριος σταθμάρχης (1972)

Ψυχή και σάρκα (1974)

Τώρα θέλω τώρα (1980)

Βιντεοταινίες

Ένα τραγούδι θα σου πω (1985)

Απόψε θα τη βρούμε (1985)

Παντρευτείτε γιατί... χανόμαστε (1985)

Η γκαρσονιέρα της τρέλας (1986)

Σου χαρίζω τη γυναίκα μου (1986)

Το είδωλο (1986)

Πονηρό τετ α τετ (1987)

Ξαφνικός πειρασμός (1988)

Θεατρικές παραστάσεις

Ένα ζευγάρι παπούτσια (1973)

Το μωρό μου (1973)

Ούτε γάτα ούτε ζημιά (1974)

Αλφρέδο ο κατακτητής (1974)

Από την κωμωδία στο δράμα (1975)

Η συμμορία των πέντε (1976)

Κρουαζιέρα (1976)

Ο δειλός κι ο τολμηρός (1977)

Ο επισκέπτης που δεν χτύπησε το κουδούνι (1977)

Ο καλύτερος του κόσμου (1977)

Οι Γερμανοί ξανάρχονται (1977)

Η αντιπεθερίνη (1978)

Της ζήλειας τα καμώματα (1979)

Το παιδί της μαμάς (1980)

Το προξενιό της Βιολέττας (1980)

Ο φίλος μου ο Λευτεράκης (1981)

Νυχτερινή επίσκεψη (1983)

Παγωτό μες το χειμώνα (1984)

Το ψάθινο καπέλο (1985)

Μπράβο Κολλονέλο (1986)

Και μαζί και μόνος (1995)

Μπομπ και Μαίρη (1996)

Σκάει νύφη...ΣΚΑΪ γαμπρός (1997)

Αθήνα 2000...με τα τέσσερα (1999)

Και ο Σημίτης θέλει το Γερμανό του (1999)

Τρεις επάνω δύο κάτω (1999)

Ό,τι πείτε υπουργέ μου (2000)

Όλοι στο κόλπο (2000)

Πυροτεχνήματα στο τσεπάκι μου (2000)

Τανγκό για πέντε (2000)

Ούτε γάτα ούτε ζημιά (2001)

Χρήματα φαντάσματα (2002)

Πάω για δήμαρχος (2002)

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; (2003)

Καληνύχτα και φρόνιμα (2003)

Κοίτα ποιος ήρθε! (2004)

Μεθυσμένα κουφέτα (2005)

Όχι τώρα αγαπούλα (2006)

Πώς να κλέψετε τους κληρονόμους σας (2007)

Η τελευταία παράσταση

Συγκλονισμένα είναι όλα τα αγαπημένα πρόσωπά του αγαπημένου κωμικού καθώς και οι συνάδελφοι του στο θέατρο «Αυλαία», όπου για δεύτερη σαιζόν παιζόταν - μια από τις τρεις καλύτερες φάρσες της Αγγλίας- η θεατρική παράσταση «Ζωή ποδήλατο» του Ντέιβ Φρίντμαν σε μετάφραση, διασκευή και σκηνοθεσία του Βασίλη Τσιβιλίκα. «Έφυγε ένας μεγάλος ηθοποιός», είναι τα λόγια των ανθρώπων που τον γνώρισαν.

[ Ναυτεμπορική]

Βισλάβα Σιμπόρσκα (1923-2012)

2012-02-29T16:57:00.002+01:00

Τέλος και Αρχή

Μετά από κάθε πόλεμο
κάποιος πρέπει να καθαρίσει.
Αφού οποιαδήποτε τάξη
από μόνη της δεν θα μπει.

Κάποιος πρέπει τα συντρίμμια να πάει
στις άκρες των δρόμων,
για να μπορούν να περνούν από κει
τα γεμάτα νεκρούς κάρα.

Κάποιος πρέπει να τσαλαβουτήσει
στη λάσπη και τη στάχτη,
στις σούστες καναπέδων,
στα θρύψαλα τζαμιών
και αιματοβαμμένων κουρελιών.

Κάποιος πρέπει να σύρει ένα μαδέρι
για να στηρίξει τον τοίχο,
να βάλει το τζάμι στο παράθυρο
να στερεώσει μια πόρτα στους μεντεσέδες της.

Δεν έχουν φωτογένεια όλα αυτά
και χρειάζονται χρόνια πολλά.
Όλες οι κάμερες ήδη φύγαν και πήγαν
στον άλλον τον πόλεμο.

Τις γέφυρες τις χρειαζόμαστε πάλι
και τους σιδηροδρομικούς σταθμούς ξανά.
Τα μανίκια θα γίνουν κουρελόπανα
από το πολύ δίπλωμα.

Κάποιος με τη σκούπα στο χέρι
θυμάται ακόμα πώς ήταν πρώτα.
Κάποιος παρακολουθεί
και το κεφάλι που δεν καρατομήθηκε κουνάει.
Ήδη όμως γύρω τους
θα αρχίσουν να περιφέρονται άλλοι,
που όλα αυτά θα τους προκαλούν πλήξη.

Πού και πού κάποιος ακόμα
θα σκάβει κάτω από την κουβέντα
φαγωμένους απ’ τη σκουριά ισχυρισμούς
και θα τους μεταφέρει στη στίβα των υπολειμμάτων

Εκείνοι που ήξεραν
τι έγινε εδώ και γιατί,
πρέπει να δώσουν τη θέση σε εκείνους
που ξέρουν λίγα,
και λιγότερο από λίγα,
και τελικά, τίποτα.

Στο χορτάρι, που σκέπασε
τις αιτίες και τα αποτελέσματα,
κάποιος πρέπει να ξαπλώσει
με ένα στάχυ στα δόντια του
και να χαζεύει με απορία τα σύννεφα.

— Μετάφραση: Ιακώβ Σιμπή

Copyright© Ιακώβ Σιμπή & Athens Review of Books

άλις: τέσσερις μικρές αφηγήσεις

2012-02-29T14:43:00.003+01:00

1. αγχ

Ύπνος γύρω στις 6 πμ. Ξύπνιος μετά έντεκα ώρες. Στο ενδιάμεσο ένα ποτήρι πορτοκαλάδα, αναβράζον, σκυλίσιες γλώσσες στη μούρη και φιλιά ανθρώπινα. Ένα τηλεφώνημα μου παστώνει το κεφάλι με λαχανικά, ο τόνος της φωνής είναι αργόσυρτος κι επιτακτικός κι ανάμεσα σ’ όλα αυτά πάντα υπάρχει χώρος. Για ένα ισχαιμικό λιποθυμικό επεισόδιο. Τελοσπάντων, την αναγγελία του. Ανησυχώ και κλαίω. Και ξαναπέφτω για ύπνο ανήμπορη. Όλη αυτή τη σύγχυση που παθαίνω μου την κληροδότησαν. Είναι πια βέβαιο: το άγχος είναι κληρονομικό. Ούτε ορθογραφία σωστή δεν είμαι σίγουρη αν γράφω, τώρα που γράφω. Στον ύπνο πάλι, τινάζονται δάχτυλα, ξεφτισμένα νύχια και δόντια. Τουρτουρίσματα και τριξίματα. Διαρκεί τρεις ώρες απ’ τις έντεκα. Εφιάλτης ύπνος. Ξυπνάω αδειανή. Ή άδεια. Ελληνικός με γάλα και δυο φρυγανιές απ΄τα χέρια σου. Δεν έχω τι να λέω. Μόνο παίρνω τηλέφωνα. Πάντα με επιφύλαξη πως ενοχλώ. Ο φόβος μού φεύγει. Η ισορροπία ήρθε. Για πόσο δεν ξέρω. Τσιρίζω μέσα στο κεφάλι μου. Όχι σε ’σένα. Τι φταις κι εσύ. Φτύνω κατάρες κι απορώ. Μονίμως για ένα καλό πόσα άσχημα πρέπει να πληρώνεις αντίτιμο; Οι ζυγαριές πάντα γέρνουν, καταλήγω. Λίγη νοθεία. Ας συμφιλιωθώ. Δεν μπορώ. Ελληνικός ξανά, τσιγαράκι τράκα-ναι, δεν καπνίζω δήθεν πια, μια πίτα με σουβλάκι κοτόπουλο, κοκακόλα να ρευτώ. Δεν μ' άρεσε. Σαβούρες χωνεύονται στο στομάχι μου. Σαβούρες συνωστίζονται στο μυαλό μου. Με πονάει. Δεν βρήκα ούτε μια λογοτεχνική λέξη να πιαστώ.

***

2. (άτιτλο)

Στρίβουμε στη Βερανζέρου. Είναι γύρω στις δέκα το βράδυ. Είναι πολλές, όμορφες, μαυρούλες. Μικρές, σίγουρα όχι πάνω από εικοσιπέντε. Τις λιμπίζονται οι άντρες. Ανοίγουν τα παράθυρα, τους πουλάνε με νάζι την πραμάτεια τους. Μια χτυπάει και το δικό μας παράθυρο. Δεν ανοίγει ο μικρός- βλέπω στα μάτια του τη ντροπή. Ίσως άμα ήταν με κάνα φίλο του να έκανε πλάκα. Μα τώρα με μένα δεν είχε και πολλά να αραδιάσει. Την ακούω να λέει "δέκα ευρώ το τσιμπούκι". Χαμογελάει. Είναι γλυκιά και όμορφη, αθώα και τόσο παιδί. Την έχουν δασκαλέψει να τα λέει σωστά αυτά τα λίγα λόγια. Καθαρά, με άρθρωση άρτια. Ίσως και να' ναι από τα λίγα ελληνικά που ξέρει. Το φανάρι πρασινίζει κι η σωτηρία της μονίμως φτερουγίζει μακρυά. Να γυναίκες που συνειδητά επιλέγουν τέτοιες δουλειές. Ν' ανοίγουν πόδια και αγκαλιές τα βράδια για να χωρέσουν μέσα τους το ξένο. Αναρωτιέμαι αν μπορούν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Από που ήρθαν και που έμπλεξαν. Κι ύστερα σκέφτομαι πως δεν μπορώ να λύσω τέτοια προβλήματα. Είναι τόσο μακριά μου όσο πιο κοντά μου. Μα κανείς δεν κάνει τελικά αυτό που διαλαλεί. κι έτσι βολεύομαι κι εγώ. Να κοιτάω το σπίτι μου, λοιπόν. Κι η Αφρική ή η όποια ήπειρος πατρίδα μεταναστών είναι μακριά πολύ. Κι όλοι αυτοί ήρθαν εδώ. Στη βρώμικη Αθήνα, στη φιλόξενη Αθήνα, στην έχωψηλάτομέτωπο Αθήνα. Να ξελασπώσουν ήρθαν και να μαζέψουν λεφτάκια. Να τα στείλουν πίσω στους γονιούς και στα παιδιά που ίσως άφησαν εκεί. Κι όταν μαζέψουν πολλά, θα βγάλουν εισιτήρια για 'κει, χωρίς επιστροφή. Έτσι σκέφτομαι και παρηγοριέμαι. Εγώ, με τις αναρχοαριστερόστροφες απόψεις-ίσως μόνο απόψεις. Γιατί οι άλλοι με τις δεξιόστροφες θέλουν να φύγουν όλοι αυτοί από τη χώρα. Αλλά το μόνο που κάνουν για να τους διώξουν είναι πορείες με δακρυγόνα και ξύλο στους μπάτσους. Πως το λένε; Τραμπουκισμούς. ναι, κάτι τέτοιο. Η όποια ακρότητα και το κάθετί κακώς καμωμένο στη χώρα μας ,εδώ, από τους μετανάστες έχει φτιαχτεί κι απ' αυτούς συντηρείται. Απ' αυτούς ,που μένουν σαν τα ζώα, μέσα σε δυάρια, δέκα-δώδεκα άτομα κι ελπίζουν κοιτώντας από μακριά το μέλλον, απ'την τρύπα του φωταγωγού. Έτσι, έτσι πρέπει να πιστεύουμε. Μα το νοικοκύρεμα απέχει πολύ απ 'αυτούς που μας κυβερνάν. Κι εμείς νομίζω ποτέ δεν υπήρξαμε καλοί νοικοκυραίοι. Είμαστε μόνο πρώτοι στους τσακωμούς κι αναστενάζουμε στα γήπεδα. Πάει καιρός που έχω ν' ακούσω άνθρωπο νέο να παθιάζεται με κάτι. Κι όλοι κατεβάζουν σακούλες σκουπιδιών με ιδανικά πλάι στους τενεκέδες-κάθε βράδυ.

***

3. έξζιτ

Σε κάτι σκουριασμένες μέρες κρύφτηκε. Σ' ένα βοκσβάγκεν λευκό, παλιά δηλαδή ήταν τέτοιο, με δίχως ουρανό. Ταΐστηκε μ' αποφάγια και κάτι σκουρόχρωμα οινοπνεύματα. Είπε πως τα 'ζησε όλα μέσα στο λίγο. Και πως η υπομονή είναι το πιο λαίμαργο ζώο του βασιλείου. Είχε τόσο βαρεθεί να τη μπουκώνει και τόσο κουραστεί ν' αδειάζει μέχρι τη στιγμή που. Δεν υπήρχε που.

Κι όμως υπέμεινε μέχρι να μην έχει πνοή. Κανείς δε θυμάται τ΄ όνομά του. Λέω, εγώ, που τον γνώριζα μέσα απ' τα γραφτά του, πως ήταν σοφός. Ένας δειλός σοφός με πόδια σαν ρίζες. Και θα 'θελα να μου είχε εξηγήσει τις πράξεις του, μα ξέρω πως αυτές σαν να μην εξηγούνται, έτσι όπως επιθυμούμε να μας μοιάζουν.

***

4. (άτιτλο)

Και τώρα που ήπια, λιγάκι μόνο, ίσα να ευθυμήσω-να με θυμηθώ πως είμαι κι έτσι. Τώρα, δεν έχω τίποτα να πω. Άξιο λόγου, τίποτα. Ένα στρογγυλό καλογυαλισμένο τίποτα, με φιόγκους στα πόδια. Με καταπίνει και με φτύνει κάθε τόσο. Ταμάχι μεγάλο, σας λέω. Μου πες εσύ, πως οι άνθρωποι όταν πίνουν λύνονται και φαίνεται ο αληθινός τους εαυτός. Φοβήθηκα. Μην πιω κι άλλο. Δε θα έβρισκες τίποτα στη θέση μου. Δεν ανήκω εδώ. Και πουθενά. Όσο κι αν με συγκινούν φιλιά στα χέρια και στο κέντρο του μετώπου. Βρίσκουν στόχο αυτά. Μα δεν είμαι από δω για να. Το να πόδι πατά στο χώμα και τ' αλλο στο νερό. Δεν ξέρω ποιο από τα δυό βουλιάζει περισσότερο. Αλλά εγώ δεν είμαι από δώ για να.

Τι στο διάλο θέλω να πω εκτός από το ό,τι η ζωή είναι μίζερη. Τόσο που σε κάνει να θέλει να της στήνεις δράματα. Χοροδράματα, ηχοδράματα. Του θεού τα δράματα. Να προκαλούν κλάματα. Που θα φτάνουν για μια μέρα, δυο. Σε δουλειά να βρισκόμαστε. Να ‘χουμε να λέμε και να κλαίμε. Για χαμούς κι ευκαιρίες στραπατσαρισμένες. Στην οδό Λήθης ή όπου. Κι ό,τι ήθελα να πω, δεν υπάρχει εδώ. Μόνο μέσα στα πνευμόνια μου φωλιάζει σαν ανάσα που ποτέ δε θα χορέψει.

***

Έκθεση με «Σχέδια σχεδόν Μαύρα» στις εκδόσεις Γαβριηλίδη

2012-02-29T06:34:00.000+01:00

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Οι ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ (Αγίας Ειρήνης 17 στο Μοναστηράκι),
σας προσκαλούν στο art bar ποιήματα και εγκλήματα
το Σάββατο 3 Μαρτίου στις 12:30 το μεσημέρι,
στα εγκαίνια της έκθεσης ζωγραφικής με τον μυστηριώδη τίτλο
ΣΧΕΔΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΑΥΡΑ.

Τέσσερις φίλοι ζωγράφοι, τρείς άντρες και μία γυναίκα, τέσσερις καταξιωμένοι δημιουργοί, συνευρίσκονται πίσω από αυτόν τον τίτλο.

Η Μαργαρίτα Βασιλάκου, ο Νίκος Κασκούρας, ο Γιάννης Στεφανάκις και ο Γιάννης Τζερμιάς. Έχοντας κοινούς προβληματισμούς και με κοινό παρονομαστή την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου, τη σχέση του με τον περιβάλλοντα χώρο, αλλά και τη σχέση του ανθρώπου με τον συνάνθρωπό του, οι τέσσερις δημιουργοί, ο καθένας με το δικό του προσωπικό ύφος, εκτίθενται υπό τη βαριά σκιά της ποιητικής και λογοτεχνικής αίσθησης του χώρου των εκδόσεων Γαβριηλίδη.

Η ιστορικός τέχνης Eurydice Trichon σε κείμενό της για την έκθεση σχολιάζει:

«Άσπρο-μαύρο, φως-σκιά : η πιο απόλυτη αντίθεση, η πιο βίαιη οπτική σύγκρουση για το μάτι. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη εκφραστική δυνατότητα από αυτή που αποκτά ο δημιουργός τολμώντας το μαυρόασπρο. Το μαύρο μπορεί να κατασπιλώσει το άσπρο με χίλιους εκρηκτικούς τρόπους. Το μολύβι, το κάρβουνο, το μελάνι, το πινέλο βουτηγμένο στο μαύρο προσφέρονται στην αφήγηση όσο και στην δραματοποίηση της ατμόσφαιρας. Αφαιρετικό το μαυρόασπρο δεν συνδυάζεται αναγκαστικά με τη θλίψη ούτε το άσπρο με το κενό»

«Οι τέσσερις ζωγράφοι που παρουσιάζονται στην έκθεση δεν περιορίζονται στο μαυρόασπρο ωστόσο το αγαπούν, έχουν εξοικειωθεί μ’ αυτό και διοχετεύουν ένα μεγάλο μέρος της ευαισθησία τους στην δύσβατη τεχνική του.»

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 16 Μαρτίου και μπορείτε να την επισκεφθείτε καθημερινά από τις 9:00 π. μ. έως τις 9:00 μ. μ.

Δημήτρης Φύσσας, Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου

2012-02-28T12:19:00.001+01:00

Εκδόσεις: Βιβλιοπωλείον της Εστίας 2012

Σελ: 175 Τιμή: 11,00€

Τον Σεπτέμβρη του 2004 η τριαντάρα Βάλια Σουρμελή, σκληρά εργαζόμενη και χαμηλά αμειβόμενη ιδιωτική υπάλληλος, προσλαμβάνεται ως αναγνώστρια λογοτεχνίας από τη Λόρα Μπραΐμη, μια καλλιεργημένη μεσήλικη αστή που ζει σε βίλα της Πολιτείας κι έχει χάσει την όραση της λίγο καιρό πριν, σε κάποιο μεγάλο δυστύχημα στο μετρό του Λονδίνου. Η Βάλια αρχίζει να διαβάζει μεγαλόφωνα στην εργοδότρια-ακροάτριά της, στην αρχή μόνο τ' απογεύματα κι αργότερα όλη μέρα, πέντε μέρες τη βδομάδα, πλην Σαββατοκύριακου: κάθε Δευτέρα πρωί αρχίζει από εκεί που είχε σταματήσει Παρασκευή βράδυ. Μαζί με τη Λόρα, "ακούμε" κι εμείς αποσπάσματα από δέκα συγγραφείς: Βαλτινός, Καβάφης, Καμί, Καρυωτάκης, Μοπασάν, Ροίδης, Σάμπατο, Σπίνραντ, Τσάντλερ, Χατζής. Στο τραπέζι του φαγητού, μετά τις αναγνώσεις, συζητιούνται τόσο τα υπό ανάγνωση βιβλία, όσο και διάφορα ζητήματα που άπτονται της λογοτεχνίας, ενώ γίνεται αναφορά και σε πολλούς άλλους συγγραφείς.

Ζώντας πλέον εν μέρει στη βίλα, η αναγνώστρια ανακαλύπτει τη χαρά που προσφέρει το διάβασμα κι αρχίζει να καλλιεργείται, αλλάζοντας σε πολλά πεδία ταυτόχρονα. Συγχρόνως, αναπτύσσει στενή σχέση με τη Λόρα και τον περίγυρο της, όπου προεξάρχει ο Σκοτσέζος γέροντας αρχιυπηρέτης Ρόμπερτ. Ωστόσο, το ότι τα Σαββατοκύριακα τη διώχνουν υποχρεωτικά και της απαγορεύουν ακόμα και να προσεγγίσει τη βίλα, την κάνει ν' αναρωτιέται τι περίεργο συμβαίνει εκεί στο τέλος κάθε βδομάδας. Μέχρι που μια Δευτέρα αντιλαμβάνεται ότι εμφανίστηκε και αναγνώστης του Σαββατοκύριακου.

Ένα μυθιστόρημα με θέμα την ίδια την "λόξα" της λογοτεχνίας και την περίεργη έλξη που ασκεί στους αναγνώστες της. Συνάμα, ένα βιβλίο για το απρόβλεπτο των ανθρώπινων σχέσεων.

[bookpress.gr]

***

Ενα σύντομο μυθιστόρημα για την άκακη μανία της λογοτεχνίας

Γράφω δυο λόγια για τον Αναγνώστη μου, υποθέτοντας ότι, μέχρι να τα διαβάσετε, δεν θα έχουμε χρεοκοπήσει: γιατί αν έχουμε, η προ-εκδοτική παρουσίαση ενός βιβλίου δεν θα είναι, βέβαια, θέμα πρώτης προτεραιότητας. Γράφω, ακόμη, έχοντας κατά νου ότι ένας συγγραφέας θα πρέπει ν' αποφεύγει, όσο γίνεται, όχι μόνο να εκθειάζει, αλλά και να ερμηνεύει τα βιβλία του.

Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Εστία στα τέλη Νοεμβρίου και θα έχει περίπου 120 σελίδες. Εντάσσεται στην αφηγηματική λογοτεχνία, με τριτοπρόσωπη αφήγηση, σχόλια του συγγραφέα (ενίοτε χιουμοριστικά) και ένθετα αποσπάσματα. Η εξέλιξη είναι κατά βάση γραμμική και όπου υπάρχουν αναχρονίες είναι στοιχειώδεις. Το κλείσιμο επαναλαμβάνει την αρχή, με αγγελία αναζήτησης αναγνώστη. Επειδή αναφέρονται πάρα πολλά ονόματα συγγραφέων και βιβλίων, υπάρχει στο τέλος βιβλιογραφικό σημείωμα, αλλά και αλφαβητικό ευρετήριο.

Η υπόθεση είναι απλή. Το 2005, μια μεσήλικη γυναίκα που αγαπάει το διάβασμα -είναι μάλιστα και εκδότρια- μένει τυφλή, ύστερα από ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα. Οταν γυρίζει σπίτι της, αναζητάει κάποιον να της διαβάζει λογοτεχνία. Βάζει αγγελία στο Διαδίκτυο και προσλαμβάνει μια νεαρή κοπέλα, ακαλλιέργητη μεν, αλλά με ευχάριστη φωνή και καλές προθέσεις. Η σχέση αναγνώστριας - ακροάτριας διαρκεί περίπου ένα χρόνο, με διάβασμα Δευτέρα - Παρασκευή. Καθώς η κοπέλα διαβάζει, αρχίζει να εκτιμάει τη λογοτεχνία. Αλλά και η σχέση των δύο γυναικών εξελίσσεται, σε διάφορα επίπεδα και μέσω διαφόρων επεισοδίων, όπου συμμετέχουν και σημαντικά άτομα του περίγυρου, μεταξύ των οποίων ένας σκοτσέζος γερο-υπηρέτης και κάποιος εμβόλιμος «αναγνώστης του Σαββατοκύριακου».

Ταυτόχρονα, ποικίλα ζητήματα σχετικά με το γράψιμο, τη γραφή και τη λογοτεχνία συζητιούνται μέσα στις σελίδες τού Αναγνώστη: τα κίνητρα της συγγραφής, το σάλιωμα των δάχτυλων κατά το γύρισμα των σελίδων, η (α)συνέπεια του συγγραφέα σε σχέση με το κείμενό του, οι λέσχες ανάγνωσης, η σχέση λογοτεχνίας και πραγματικότητας, η γυναικεία λογοτεχνία (σε αντίθεση με τη λογοτεχνία τη γραμμένη από γυναίκες), το νουάρ, τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, η (μη) αξία της προφορικής ανάγνωσης, η σύγκριση πεζογραφίας - ποίησης, το πολυτονικό, τα λογοτεχνικά βραβεία, η «επαφή» του συγγραφέα με τους ήρωές του, οι παρουσιάσεις βιβλίων, οι «εποχές» της ελληνικής γλώσσας, η σχέση λογοτεχνίας - κινηματογράφου, η (μη) τεκνοποιία των ποιητών, ο ρόλος των (παλαιο)βιβλιοπωλείων, το διάβασμα στα μέσα μαζικής μεταφοράς, η επανάχρηση λογοτεχνικών ηρώων από μεταγενέστερους συγγραφείς κ.λπ. κ.λπ.

Αφού αντικείμενο του βιβλίου είναι η ίδια η λογοτεχνία, «ακούμε» κι εμείς, μαζί με την τυφλή Λόρα, αποσπάσματα από δέκα σπουδαία βιβλία (Η πανούκλα του Καμί, Στοιχεία για τη δεκαετία του '60 του Βαλτινού, Το τούνελ του Σάμπατο, Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη, Ποιήματα του Καρυωτάκη, Μπελ Αμί του Ντε Μοπασάν, Οι πράκτορες του χάους του Σπίνραντ, Ποιήματα του Καβάφη, Η μικρή αδερφή του Τσάντλερ και Το τέλος της μικρής μας πόλης του Χατζή), ενώ συζήτηση γίνεται για πολλούς άλλους συγγραφείς (π.χ. Βασιλικός, Πόε, Αλεξάνδρου, Ντικ, Χάκκας, Κάφκα, Ροθ, Τσίρκας, Δούκα, Τσέχοφ, Μητσάκης, Μέλβιλ, Εκο, Βερν) καθώς και για επιλεγμένες ταινίες και σκηνοθέτες. Εχω κι ένα μότο από τον Χάκλμπερι Φιν του Μαρκ Τουέιν.

Μπορώ ν' αναφέρω τέσσερις εντοπισμένες βιογραφικές εμμονές στον Αναγνώστη. Πρώτη και προφανής, βιβλία και συγγραφείς που εκτιμώ. Δεύτερη, η επαγγελματική κειμενογραφία μου, που εδώ έφερε τη σύγκριση δημόσιων σχέσεων - λογοτεχνίας. Τρίτη, η εχθρότητά μου προς τον ανορθολογισμό (ζώδια, θρησκείες κλπ). Τέταρτη, η Αθήνα (Τρεις Γέφυρες, πλατεία Αττικής, Πολιτεία, Κέντρο). Μπορεί να υπάρχουν κι άλλες, αλλά να μην το έχω συνειδητοποιήσει.

Τέλος, υπάρχει κάποια σχέση με άλλα δύο βιβλία που έχω γράψει. Το προηγούμενό μου ήταν ο Στρατιώτης του Χριστού (Γνώσεις, 2008), ένα μυθιστόρημα πολιτικής φαντασίας, εμπορικά αποτυχημένο. Πριν απ' αυτό είχε εκδοθεί η Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος (Εστία, 2006), μυθιστόρημα εναλλακτικής ιστορίας, εμπορικά πετυχημένο. Τα τρία αυτά βιβλία χαρακτηρίζονται: πρώτον, από έμφαση στην προφορικότητα και, δεύτερον, από ένθεση προϋπαρχόντων, αυτούσιων κειμένων (ή πεποιημένων που το παίζουν αυτούσια): στον Στρατιώτη χριστιανικών, στην Πλατεία πολιτικών και στον Αναγνώστη λογοτεχνικών. Ξεσήκωσα αυτή την τεχνική ιδίως από τον Ντος Πάσος. Τα ένθετα κείμενα και η προφορικότητα, αν τα πάρει κανείς από κοινού, οδηγούν, ελπίζω, σε μια πεζογραφία λιγότερο υποθετική και περισσότερο ρεαλιστική. Νομίζω πως οτιδήποτε γράφω πια, τέτοιο (θα) είναι.

Δημήτρης Φύσσας

[Από τη στήλη "Τυπωθήτω" του Μισέλ Φάις, στη "Βιβλιοθήκη" της "Ελευθεροτυπίας"]

***

Ο Δημήτρης Φύσσας γεννήθηκε το 1956 στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος νεοελληνικής φιλολογίας και πολιτικών επιστημών. Πέρασε από τα κόμματα της Αριστεράς, εργάστηκε σ' ένα εργοστάσιο και σε δύο βιβλιοπωλεία, έγραψε λήμματα σε εγκυκλοπαίδειες, αρθρογράφησε σε ποικίλα έντυπα, δίδαξε το μάθημα της έκθεσης σε φροντιστήρια άλλων και σε δικά του. Σήμερα ασχολείται με ιδιαίτερα μαθήματα Γλώσσας-Λογοτεχνίας, εταιρική, και πολιτική επικοινωνία/κειμενογραφία, επιμέλεια κειμένων, λεξικογραφία, βιβλιοπαρουσίαση, αθηναιογραφία. Συνεργάζεται με τις εφημερίδες "Athens Voice" και "Athens Review of Books". Βιβλία: "Η γενιά του Πολυτεχνείου. Ένα βιογραφικό λεξικό" (Δελφίνι 1993), "Αυστηρώς ακατάλληλον: Προγράμματα αθηναϊκών κινηματογράφων σεξ" (Δελφίνι 1994), "Αγύριστο κεφάλι" (διηγήματα, Εστία 2004), "Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος" (μυθιστόρημα, Εστία 2005), "Στρατιώτης του Χριστού" (μυθιστόρημα, Γνώσεις 2008), "Οι αστικοί χώροι είναι ποίηση από μόνοι τους" (ποιήματα, Γιάου Κε. 2008), "Υπόγειες διαδρομές" (συμμετοχή σε συλλογικό έργο, Αthens Voice 2008), "Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου" (μυθιστόρημα, Εστία, 2012). Έχει δύο παιδιά και τρία εγγόνια.

***

84η απονομή των βραβείων Οσκαρ

2012-02-28T07:32:00.000+01:00

Τρίτο Όσκαρ για τη Meryl Streep

Οσκαρ καλύτερης ταινίας: The Artist – Τομά Λανγκμάν, Μισέλ Χαζαναβίσιους
Οσκαρ σκηνοθεσίας: Μισέλ Χαζαναβίσιους – The Artist
Οσκαρ Α γυναικείου ρόλου: Μέριλ Στριπ – Σιδηρά Κυρία
Οσκαρ Α ανδρικού ρόλου: Ζαν Ντεζαρντέν – The Artist
Οσκαρ β’ γυναικείου ρόλου: Οκτάβια Σπένσερ – Υπηρέτριες
Οσκαρ β’ ανδρικού ρόλου: Κρίστοφερ Πλάμερ – Οι πρωτάρηδες
Οσκαρ διασκευασμένου σεναρίου: Αλεξάντερ Πέιν - Οι απόγονοι
Οσκαρ πρωτότυπου σεναρίου: Γούντι Αλεν – Μεσάνυχτα στο Παρίσι
Οσκαρ μουσικής επένδυσης: Λουντοβίκ Mπουρσέ – The Artist
Οσκαρ καλύτερου τραγουδιού: Man or Muppets Μπρετ Μακένζι
Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας: Ενας χωρισμός (Ιράν)
Οσκαρ ντοκιμαντέρ: Undefeated
Οσκαρ κινουμένων σχεδίων: Rango
Οσκαρ φωτογραφίας: Hugo
Οσκαρ σκηνικών: Hugo
Οσκαρ κοστουμιών: The Artist
Οσκαρ μακιγιάζ: Σιδηρά Κυρία
Οσκαρ μοντάζ: Το κορίτσι με το τατουάζ
Οσκαρ ηχητικού μοντάζ: Hugo
Οσκαρ ηχητικού μιξάζ: Hugo
Οσκαρ ειδικών εφέ: Hugo
Οσκαρ μικρού μήκους μυθοπλασίας: The shore

The Artist 2011 ♥ A tribute in 4 minutes ! from longbourne2 on Vimeo.

Πέτρος Κυρίμης, Το Χριστουγεννιάτικο κοστούμι

2012-02-27T07:32:00.002+01:00

Nα μπορούσα να γυρίσω τον χρόνο πίσω!.. Όχι για τους λόγους που ήθελε να σταματήσει ο άλλος «…τα τρένα στο σταθμό» για να μην φύγει η αγαπημένη του κι άλλες τέτοιες παπαριές, ούτε για να νοιώσω πιο νέος, ούτε γιατί αναπολώ τίποτα ευτυχισμένες στιγμές που έζησα και δεν πρόκειται να ξανάρθουν. Τίποτα από όλα αυτά. Έναν λογαριασμό θέλω να κλείσω. Έναν λογαριασμό που θεωρώ ότι από τότε στάθηκε η αιτία και δεν έχω περάσει Χριστούγεννα της προκοπής. Χρόνια τώρα όλο κάτι μου λείπει αυτές τις μέρες και με κάνει να νοιώθω ότι όλοι είναι πλούσιοι και ευτυχισμένοι εκτός από μένα. Τόσο βαθιά ριζωμένο μέσα μου που έχω μετατρέψει το Πάσχα σε χαρούμενη γιορτή κι ενώ όλοι «πάσχουνε με τα πάθη του Χριστού, εγώ ακόμα και την Μεγάλη Παρασκευή που μέσα μου σιγοψέλνω το «ω, γλυκύ μου έαρ πως έδυσε το κάλος» είναι σαν να ψέλνω το «Χριστός γεννάται σήμερα» και για να μην παρεξηγηθώ ως ασεβής προλαβαίνω να σας πω ότι τα Χριστούγεννα είναι καταγραμμένα μέσα μου σαν κάτι το πολύ αρνητικό, επικίνδυνο και επίφοβο.

Και αιτία είναι ένα κοστούμι! Ένα κοστούμι τσόχινο χρώματος μπεζ με σταυρωτό σακάκι και κοντό παντελονάκι συμπληρωμένο με καφέ δερμάτινα παπούτσια. Το πρώτο κοστούμι της ζωής μου!..

Τα πρώτα δερμάτινα παπούτσια. Δικά μου! Στα δικά μου νούμερα κι όχι κάποιου ξάδερφου λίγο πιο φαρδιά στη μέση, λίγο πιο στενά στους ώμους…

Ο πατέρας μου μεγάλος και τρανός μέχρι τα πέντε μου χρόνια, ήτανε φτωχός κι ανήμπορος μέχρι τα δώδεκα μου και κάθε χρόνο κοιτώντας κάτω με διαβεβαίωνε ότι τα επόμενα Χριστούγεννα θα ήτανε καλύτερα και πως θα μου αγόραζε ένα κοστούμι κατάδικο μου. Και τότε εκεί στα δώδεκα με δεκατρία μου ένα μήνα πριν τα Χριστούγεννα με πήγε στον ράφτη και άρχισα να κάνω πρόβες.

Εκείνος μου μετρούσε με την μεζούρα τις πλάτες, τα χέρια, τον καβάλο.

Ήτανε η πρώτη και η τελευταία φορά που ένας ράφτης ακούμπαγε χέρι απάνω μου. (από τότε μέχρι σήμερα αγοράζω μόνο έτοιμα.)

Όταν τέλειωσε και το σιδέρωσε το πήγα στο σπίτι κρατώντας το με την ίδια ευλάβεια που περιφέρουν το λείψανο του Άγιου Σπυρίδωνα οι Κεφαλλονίτες.

Η μάνα μου το έβαλε στην ντουλάπα μαζί με τα παπούτσια και εγώ την άνοιγα δέκα φορές την ημέρα και τα χάζευα.

Και τώρα ήρθε η στιγμή να σας πω γιατί θέλω να γυρίσω το χρόνο πίσω και να πάω σε εκείνο το όμορφο ηλιόλουστο πρωινό των Χριστουγέννων που στάθηκε η αιτία αν μη τι άλλο να μελαγχολώ τα Χριστούγεννα και να χαίρομαι το Πάσχα.

Εκείνο λοιπόν το χαρούμενο πρωινό των Χριστουγέννων εγώ βγήκα ντυμένος από την εξώπορτα με την ίδια σιγουριά που έχει η Ναόμι όταν βγαίνει μόνο με το βρακί και τράβηξα ίσια απέναντι στο ποδηλατάδικο που ο γιος του ποδηλατά δυο χρόνια πιο μεγάλος από μένα φούσκωνε ένα λάστιχο.

Και τώρα αν μπορούσα να γυρίσω τον χρόνο πίσω ΔΕΝ θα έκανα τρία πράγματα που έκανα τότε. Πρώτον δεν θα έλεγα στον άλλον ότι εγώ έχω κοστούμι κι αυτός δεν έχει. Δεύτερον θα του έλεγα να πάμε να πλακωθούμε στο ξύλο πιο πέρα κι όχι μέσα στα λάδια και τρίτον όταν πήγα στο σπίτι ίδιος σα να είχα πέσει μέσα σε υπόνομο θα έσβηνα από το στόμα του πατέρα μου εκείνα τα λόγια που με κυνηγάνε από τότε και πολύ με πόνεσαν.

Γιατί καθώς με κοίταξε γύρισε στη μάνα μου και είπε: «Λες στο γουρούνι να πάει στο σωρό κι αυτό πάει στα σκατά».

***

photo©Cherie Hiser, 1997

Έρευνα VPRC, για την κρίση των Media

2012-02-17T11:45:00.007+01:00

Έρευνα για την κρίση των Media & Ετήσια Έκθεση Οικονομικών & Κοινωνικών Δεικτών στο απεργιακό φύλλο των Εργαζομένων στην Ελευθεροτυπία

Τα συμπεράσματα μπορούν εν συντομία να συνοψιστούν στα εξής:

1. Εχει συμβεί ήδη μια σημαντική αλλαγή στη χρήση των Μέσων Ενημέρωσης. Η Τηλεόραση εξακολουθεί να χρησιμοποιείται συχνότερα για ενημέρωση από το 47% της ελληνικής κοινής γνώμης, ωστόσο η ενημερωτική χρήση του Ιντερνετ ανεβαίνει ραγδαία και βρίσκεται ήδη στη δεύτερη θέση με 19%, παρά το γεγονός ότι ένας στους δύο σχεδόν πολίτες δεν έχει ακόμη πρόσβαση σε αυτό. Εφημερίδες (18%) και Ραδιόφωνο (14%) χάνουν σταδιακά έδαφος στη γεωγραφία της Ενημέρωσης, ενώ και το ποσοστό της χρήσης της Τηλεόρασης έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

2. Εχει συμβεί επίσης μια μεγάλη ανατροπή στην κατάταξη αξιοπιστίας των Μέσων Ενημέρωσης. Η ελληνική κοινή γνώμη θεωρεί ότι τα γεγονότα παρουσιάζονται από «αρκετά έως εντελώς διαφορετικά» στα παραδοσιακά Μέσα (Ραδιόφωνα, Εφημερίδες και Τηλεόραση), τα οποία και συγκεντρώνουν χαμηλούς βαθμούς αξιοπιστίας (35% για τις Εφημερίδες, 40% για το Ραδιόφωνο, 34% για την Τηλεόραση). Αντίθετα, εκτοξεύεται η αξιοπιστία του Ιντερνετ ως μέσου ενημέρωσης (38%, με δεδομένο το γεγονός ότι το 51% δεν κάνει χρήση ιντερνετ. Με άλλα λόγια, η γενική ενημερωτική αξιοπιστία του είναι σχεδόν καθολική στους χρήστες του).

3. Η κρίση αξιοπιστίας των παραδοσιακών Μέσων έχει σαφείς αιτίες για την ελληνική κοινή γνώμη. Τα Μέσα αυτά θεωρείται ότι δεν είναι ανεξάρτητα στο παρεχόμενο ενημερωτικό τους προϊόν από τα οικονομικά συμφέροντα των ιδιοκτητών τους σε ποσοστό 77%. Θεωρείται επίσης ότι δεν είναι ανεξάρτητα από την πολιτική εξουσία σε ποσοστό 80%. Οικονομική και πολιτική διαπλοκή αποτελούν εμπεδωμένη συνείδηση για την κοινή γνώμη σε ό,τι αφορά τη λειτουργία των παραδοσιακών Μέσων Ενημέρωσης. Δημιουργούν τη βασική αιτία για την απομάκρυνση από τη χρήση τους (με κύριο αρχικό θύμα τις Εφημερίδες).

4. Η σημερινή οικονομική κρίση παρουσιάζεται στα παραδοσιακά Μέσα με βάση τις κυρίαρχες ιδεολογικο-πολιτικές απόψεις και ερμηνείες. Ο τρόπος που η Τηλεόραση έχει καλύψει την οικονομική κρίση και τις επιπτώσεις της θεωρείται από το 58% περισσότερο κοντά στις απόψεις των κυβερνώντων και μόλις 18% κοντά στις απόψεις της κοινωνίας. Για τις εφημερίδες τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 52% και 19%, ενώ διασώζεται σχετικά το Ραδιόφωνο που παρουσιάζεται περισσότερο διχασμένο (32% έναντι 28%). Αντίθετα, και στον τομέα αυτό το Ιντερνετ κερδίζει κατά κράτος αφού το 75% σχεδόν των χρηστών του θεωρεί ότι εκπροσωπεί περισσότερο τις απόψεις της κοινωνίας και όχι των κυβερνώντων.

5. Η ελληνική κοινή γνώμη είναι καθολικά ενημερωμένη για τη σημερινή κρίση στα ελληνικά Media (91%). Η σημερινή κρίση έχει γίνει ευρέως αντιληπτή από τη διακοπή της λειτουργίας του ALTER (87%) και τη διακοπή της έκδοσης της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ (19%). Θεωρεί ότι η ποιότητα της ενημέρωσης από τις μειώσεις του προσωπικού και τα κλεισίματα εφημερίδων ή τηλεοπτικών δικτύων θα χειροτερεύσει ακόμα περισσότερο (44%) ή θα παραμείνει ίδια (δηλαδή κακή, 29%).

Έρευνα VPRC

photo©Jesse Lenz

Artis Causa Gallery, Bonjour… & καληνύχτα!

2012-02-17T07:36:00.001+01:00

Kati Mahrt - Βασίλης Καρακατσάνης - Αντώνης Παπαδόπουλος

•

Επιμέλεια: Ανθή Αργυρίου

εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου 2012, στις 20.00

διάρκεια έκθεσης: 23.02 – 31.03.2012

Η γκαλερί Artis Causa παρουσιάζει την ομαδική έκθεση με τίτλο ‘Bonjour… και καληνύχτα!’ με έργα ζωγραφικής, χαρακτικής και κολάζ τριών καλλιτεχνών: της Kati Mahrt, του Βασίλη Καρακατσάνη και του Αντώνη Παπαδόπουλου.

Η επιμελήτρια της έκθεσης, κριτικός τέχνης Ανθή Αργυρίου, σημειώνει: ‘Το σύνολο της εικαστικής δημιουργίας που θα εκτεθεί συνθέτει μια διαλεκτική διαδρομή από το χθες μέχρι το σήμερα, από την ελαφρότητα μιας ευημερίας που έχει παρέλθει στην περίσκεψη και την ενδοσκόπηση που ενέχει το ανησυχητικό παρόν. Σημείο αφετηρίας αποτελούν χρηστικά αντικείμενα της καθημερινότητας, ημερολογιακού τύπου σημειώσεις και ζωγραφικές αποδόσεις μιας εσωτερικής αναζήτησης που συμπυκνώνει τον χρόνο που μεσολαβεί από την έκπληξη και την προσμονή κάθε ξεκινήματος μέχρι την λειψή κατάληξη μιας διαψευσμένης πορείας.’

Οι καλλιτέχνες πειραματίζονται με τα εικαστικά τους μέσα ο καθένας με τον δικό του, διακριτό τρόπο. Ποικίλες τεχνικές των γραφικών τεχνών συναντούν επιζωγραφισμένα κολάζ με έντονες χρωματικές αντιθέσεις και υπερρεαλιστικές εικόνες με παστέλ και κάρβουνο.

Η Kati Mahrt γεννήθηκε το 1956 στο Κίελο της Γερμανίας. Σπούδασε εικαστικές τέχνες και επιστήμη της τέχνης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Braunschweig. Από το 1978 έχει συμμετάσχει σε διεθνείς εκθέσεις, διεθνείς Biennale χαρακτικής, και έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες ατομικές εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία. Μεγάλος αριθμός έργων της εκτίθεται σε μουσεία, δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο της Ευρωπαϊκής Biennale Χαρακτικής (Στουτγάρδη, 1987). Από το 1983 διδάσκει εικαστικές τέχνες και επιστήμη της Τέχνης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Braunschweig και στο Πανεπιστήμιο Hildesheim (Γερμανία).

Ο Βασίλης Καρακατσάνης γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1957. Ζει και εργάζεται στην Ελλάδα. Σπούδασε ζωγραφική στις Ανώτατες Σχολές Καλών Τεχνών της Αθήνας & της Βαρκελώνης, συντήρηση αρχιτεκτονικών μνημείων στο Centro Europeo της Βενετίας. Έχει εκθέσει από το 1982 έως σήμερα σε Ελλάδα, Κύπρο, Ισπανία, Ιταλία, Ινδονησία & Γερμανία, ενώ έργα του βρίσκονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές και έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες διεθνείς εκθέσεις και art fairs σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Ο Αντώνης Παπαδόπουλος γεννήθηκε το 1972 στο Vestervik της Σουηδίας και σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών του St. Etienne, στη Γαλλία, ενώ έχει παρουσιάσει ατομικές και ομαδικές εκθέσεις σε γκαλερί, μουσεία και ιδρύματα πολιτισμού τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Γιάννης Παναγιωτάκης, Η Αγένεια της Αγάπης (Μικρές Ώρες)

2012-02-16T21:25:00.000+01:00

Μερικές προσευχές χάνουν το δρόμο τους και έτσι αδέσποτα περιφέρονται σε μια γοητευτική δυσαρμονία, αλλά απόψε θέλω να υμνήσω την ατέλεια και να θρηνήσω για την επερχόμενη ευτυχία!

Πόσο παράξενο Αλήθεια είναι το γεγονός πως οι απλοϊκοί υπερτιμούν την Αγάπη, παραβλέποντας το γεγονός πως αυτή στην φύση της είναι αγενής και αδιάκριτη.

Εισβάλει συχνά τις πιο ακατάλληλες στιγμές και πάντοτε Ακάλεστη, Τι Αγένεια..!!!!!

02:18 Έχει ησυχία εδώ απόψε και όλα ως συνήθως πεθαίνουν στην ώρα τους, σχεδόν τίποτα δεν αλλάζει και τριγύρω τα αντίτυπα του αοράτου προτύπου επιμένουν πεισματικά στην επίπλαστη ευδαιμονία τους.

02:49 Θα αφήσω για μια ακόμη φορά να με καταπιεί η φωτιά, συνηθίζεις με τον καιρό, είναι όμορφα! Που είσαι απόψε?

Ποτέ μου δεν κατάλαβα αν είναι τόλμη ή γενναιότητα αυτή η έλλειψη φόβου, όμως πια, κάθε φορά που σέρνω την σκέψη μου σαν σκιά σε κάθε τόπο που δεν υπήρξαμε ποτέ, νιώθω μια παράξενη αίσθηση γαλήνης!

03:22 Μια παγωμένη στιγμή, αυτό είναι η αιωνιότητα. Τι θα μου δώσεις που δεν έχω? Τι θα μοιραστώ μαζί σου που δεν μου δόθηκε?

Αλήθεια.Δεν ξέρω γιατί δακρύζω τόσο συχνά τελευταία!

04:01 Άδειος από σκέψεις και έννοιες, τότε μόνο νιώθω την εγγύτητα. Για τους εγγύς και τους μακράν, θεία ακτινοβολία, ουράνια έξαψη και μια «καινή εντολή» που παραμένει καινή παρά την κακοποίηση και τους αιώνες που παρήλθαν!

04:07 Συγχώρεσε με, ξέχασα απόψε να σου πω πόσο Σ' αγαπώ.

04:33 Θέλω να πάρω τις πληγές απ' την ψυχή σου, να τις κάνω δικές μου, σαν στίγματα στο σώμα μου. Θέλω να γελάς, όσο πιο συχνά μπορείς,.. Να γελάς!

04:50 Νεκρική Σιγή, Πανδαισία .! Τι όμορφα που μιλάει η σιωπή!

Όχι, δεν θα κρυφτώ σε κανένα θεώρημα, σε καμιά μελωδία , σε τίποτα που θυμίζει πόνο και την απαραίτητη ψευδό-παρηγοριά που ακολουθεί σαν επαίτης, το καθ' ομοίωσιν δικαιούται την έπαρση!

04:56 Η Αγάπη χάνει την λάμψη της όταν χαθεί ο προορισμός της, σβήνει αργά, με λεπτότητα, αθόρυβα!

04:59 Αφορισμένος μοιάζω και αρκετά Υποκριτής για να παραδεχτώ το πόσο Αληθινός είμαι.όμως.. Κάνει κρύο εδώ απόψε, Μπορώ να έχω μια αγκαλιά?

***

(Υπογραφές) Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας

2012-02-16T12:22:00.001+01:00

Το κείμενο «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας» δημοσιεύτηκε ολόκληρο με τις αρχικές υπογραφές χτες στο απεργιακό φύλλο της Ελευθεροτυπίας και είναι αναρτημένο στο ιστολόγιο koindim.wordpress.com ανοιχτό σε όσες και όσους επιθυμούν να το υπογράψουν. Πρόκειται για ένα αρχικό κείμενο-πλαίσιο, πρωτοβουλία 130 διανοούμενων, που προσδοκά να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ενός συντεταγμένου κριτικού διαλόγου και κοινωνικών παρεμβάσεων «για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας».

***

Η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται τόσο από την κρίση όσο και από τις αδιέξοδες συνταγές αντιμετώπισής της. Υποχωρούν θεσμοί που συγκροτήθηκαν μέσα από πολλούς αγώνες και θυσίες στη μεταπολεμική Ελλάδα: οι κοινωνικές ασφαλίσεις, το σύστημα δημόσιας υγείας και περίθαλψης, η εκπαίδευση, οι συγκοινωνίες, το φυσικό και αστικό περιβάλλον, η δυνατότητα ασφαλούς διαβίωσης, στοιχειώδη δημόσια αγαθά που συνιστούν την ελληνική εκδοχή ενός ήδη λειψού και απαξιωμένου κοινωνικού κράτους κατεδαφίζονται, με αποτέλεσμα η κοινωνία να οδηγείται στην ασφυξία.

Προβάλλεται εκβιαστικά το δίλημμα: λιτότητα ή χρεοκοπία; Ωστόσο, δεν πρόκειται για δίλημμα αλλά για αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Η ανά τρεις μήνες απειλή αποβολής της Ελλάδας από την ευρωζώνη είναι ηθικά ανοίκεια και οικονομικά καταστροφική, γιατί ενισχύει την βαριά ύφεση, μετατρέποντας την Ευρώπη σε κεντρικό παράγοντα αβεβαιότητας, οικονομικής αστάθειας και βαθέματος της κρίσης. Η ίδια η Ευρώπη διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα να μην τηρεί τις δανειακές της υποχρεώσεις.

Κάθε μέρα γίνεται πιο φανερό ότι η συγκεκριμένη πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης, που κορυφώθηκε με την ψήφιση του Μνημονίου 2, δεν είναι μια πορεία διάσωσης και εξόδου ούτε άρσης των χρόνιων παθογενειών του ελληνικού πολιτικού και οικονομικού συστήματος, αλλά μια πορεία καταστροφική, βασισμένη στην κοινωνική αδικία. Την κρίση δεν την υφίστανται όσοι εκμεταλλεύτηκαν το κράτος και το δημόσιο συμφέρον επί δεκαετίες, αλλά οι πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή επιχείρηση αναδιανομής πλούτου και ισχύος, που υπονομεύει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, δημιουργώντας ακραίες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Ταυτόχρονα, επανεμφανίζεται δυναμικά ο εθνικισμός ενώ εντείνονται ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.

Η ψευδώνυμη χρήση της έννοιας της «μεταρρύθμισης» είναι ενδεικτική για την αδυναμία υπέρβασης της κρίσης. Και αυτοί ακόμη που ήλπιζαν ότι η κρίση θα αποτελούσε ευκαιρία εξυγίανσης και τολμηρής θεσμικής ανανέωσης αντιλαμβάνονται πλέον ότι οι επιβαλλόμενες «μεταρρυθμίσεις» διαλύουν την κοινωνία. Ο λόγος που κυριαρχούσε στο εσωτερικό και εντείνεται στο εξωτερικό είναι ηθικολογικός, τιμωρητικός και ενοχοποιητικός. Κάθε αντίρρηση και κριτική επισείει την κατηγορία του «λαϊκισμού», του «συντεχνιασμού» και του «αντιευρωπαϊσμού». Αφού πρώτα στιγματίστηκε η μεταπολίτευση και το πνεύμα δημοκρατίας που έφερε στον τόπο, παρακολουθήσαμε και τον εξαγνισμό της άκρας δεξιάς, με τη συμπερίληψή της στην κυβέρνηση. Παράλληλα, πυκνώνουν οι προτάσεις για κυβερνήσεις «αρίστων», για συνασπισμούς τεχνοκρατών που θα «σώσουν» τη χώρα. Πρόκειται για ισχυρές αντιδημοκρατικές και αυταρχικές τάσεις, που εκμεταλλεύονται, με λαϊκιστικό τρόπο, τα δικαιολογημένα αισθήματα αποτροπιασμού απέναντι στην παλιά τάξη πραγμάτων που καταρρέει. Ωστόσο, σε αντίθεση με έναν ρηχό «εθνικά υπερήφανο» λόγο εναντίον των δανειακών συμβάσεων, δεν νοσταλγούμε, βέβαια, αυτή την τάξη.

Ελλάδα και Ευρώπη βυθίζονται σε μια αλληλοτροφοδοτούμενη κρίση, που δείχνει όχι μόνο τις θεσμικές αδυναμίες της Ένωσης, αλλά και τη διαχείρισή της από τις συντηρητικές ηγεσίες με νεοφιλελεύθερες συνταγές. Όσο και αν μοιάζει δύσκολο, οφείλουμε να εργαστούμε για μια κοινωνική και δημοκρατική Ευρώπη, που θα προβάλλει τις ιστορικές και πολιτικές της αξίες, δίνοντας νέο περιεχόμενο στην παγκοσμιοποίηση — άλλωστε, η λύση δεν μπορεί να είναι εθνική, αλλά πρέπει να ανταποκρίνεται στις διαστάσεις της ηπείρου μας, και όχι μόνο. Σήμερα ταπεινώνουν τους Έλληνες, αύριο τους υπόλοιπους λαούς, σπέρνοντας δυσπιστία και μίσος ανάμεσά τους. Πρόκειται για μια καταστροφική στιγμή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Έτσι, η αλληλεγγύη προς την Ελλάδα συνιστά πολιτικό διακύβευμα για όλη την προοδευτική Ευρώπη.

Απέναντι στον άκριτο και εντέλει ταξικό λόγο οφείλουμε να προτάξουμε την κριτική σκέψη, την καθημερινή εμπειρία και τις ανάγκες των πολιτών, ιδίως αυτών που πλήττονται άδικα από την κρίση. Όσοι και όσες υπογράφουμε το κείμενο, επιθυμούμε να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός ισχυρού μετώπου υπεράσπισης της κοινωνίας και της δημοκρατίας. Μια μεγάλη συμπαράταξη, που θα φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, με στόχο να αποκαταστήσει το νόημα των λέξεων, τη δημιουργική επικοινωνία ανάμεσα σε κοινωνικούς χώρους και πολίτες με διαφορετικές εντάξεις, που συμμερίζονται τις θεμελιώδεις αρχές της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας, τις συντεταγμένες δηλαδή της ιδιότητας του πολίτη σε ένα φιλελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

Απορρίπτοντας τη λογική του «μονόδρομου», τα ανιστόρητα στερεότυπα που ενοχοποιούν την ελληνική κοινωνία καταρρακώνοντας τη συλλογική αξιοπρέπειά μας, επιδιώκουμε να αναδείξουμε, εντός κι εκτός Ελλάδας, τις συνέπειες της κρίσης. H ελληνική κρίση είναι μέρος μιας συνολικότερης κρίσης, η οποία αλλάζει θεμελιακά την ιστορική εποχή που ζούμε. Σ’ αυτήν τη μεταιχμιακή περίοδο είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι διακυβεύονται τόσο η έννοια του κοινωνικού, όσο και η δημοκρατία και τα δικαιώματα του πολίτη.

***

e-mail για συλλογή υπογραφών: koindim@gmail.com
http://koindim.wordpress.com/

Ζυράννα Ζατέλη, Ηδονή στον κρόταφο

2012-02-13T09:17:00.001+01:00

Εκδόσεις Καστανιώτη

Περίληψη

Η Ηδονή στον κρόταφο διαβάζεται ως καλειδοσκοπική αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, ως ασπρόμαυρη μυθοπλασία με πρωταγωνιστές όλους τους έμψυχους και άψυχους κατοίκους του ζατελικού κόσμου. Συγγραφείς και οδοιπόροι, γνώριμοι και άγνωστοι, πληθωρικές υπάρξεις και ευδαίμονες μελαγχολικοί, γραφομηχανές που δεν σωπαίνουν αλλά και τσιγάρα-θέλγητρα που αναβοσβήνουν σε κάθε σελίδα του βιβλίου μαρτυρούν παράξενες συμπτώσεις, ιερές βλέψεις, επιθυμίες ανεκπλήρωτες και γι’ αυτό άφθαρτες, θανάτους-έρωτες συχνά παράφορους, γρίφους και μυστικά που αποκαλύπτει ο χρόνος, ο ίδιος ο αυτουργός που τα απέκρυψε.

Σπαράγματα μιας εξομολόγησης που αναδίδει ομίχλη και σκιές σαν γνήσιο παραμύθι, με ιστορίες που γράφτηκαν στην πυρά και ενίοτε στην στάχτη της.

***

Κριτική, «Το Ποντίκι»

Η συγγραφέας μοιάζει με τον πολύπειρο συλλέκτη που αποσπά για την προσωπική του συλλογή τα πιο ιδιαίτερα αντικείμενα της ζωής. Μνήμες, έρωτες, πρόσωπα, λεπτομέρειες, όλα γίνονται πολύτιμες α-πιθανότητες μέσα από μια ποιητική υπέρβαση της πραγματικότητας. Η Ζατέλη έχει καταφέρει να οικοδομήσει έναν κόσμο δραματικά δικό της, μέσα στον οποίο έχει εντάξει τελετουργικά και τον εαυτό της: τον μέσα και τον έξω. Σε όλα της τα βιβλία, η συγγραφέας σκηνοθετεί τη ζωή με ζηλευτή συνέπεια• δεν παραλείπει καμιά λεπτομέρειά της. Τουναντίον, η λεπτομέρεια αποτελεί την αιχμή του δόρατος, τη γενεσιουργό αιτία να υπάρξει αλλιώς ο κόσμος, να βρει διέξοδο στην ποιητική του εκδοχή, απελευθερωμένος από κάθε σύμβαση. Έτσι, κάθε συμβάν, σημαντικό ή ασήμαντο, ξαναϋπάρχει μέσα από την εκ νέου εκδοχή του όπως προβάλλεται στον μαγικό καθρέφτη της. Η Ζατέλη μοιάζει να διηγείται ένα όνειρο μεταξύ ύπνου και ξύπνιου. Αλλόκοτες πραγ¬ματικότητες όπως κρύβονται ή επινοούνται - λίγη σημασία έχει - μέσα στην πιο πεζή εκδοχή τού καθημερινού κόσμου, γίνονται ένα αισθαντικό παραμύθι σκιών, ονειροπολήσεων, μαγικών εικόνων - σα να βρίσκονται έξω από τον κόσμο στην κωμική ή τρα-γική τους εκδοχή, σ’ ένα άλλο σύμπαν, αέρινο. Έτσι, μέσα σ’ έναν ατμοσφαιρικό προσωπικό κόσμο, όλα υπάρχουν σαν αντανάκλαση, σαν μια αντιστροφή του κόσμου. Η συγγραφέας μοιάζει με χειρομάντισσα που ζωγραφίζει μιαν ιστορία κοιτώντας τις ατάκτως ερριμμένες γραμμές της ζωής. Σε αυτή τη συλλογή διηγημάτων που έχουν δει το φως της δημοσιότητας κατά καιρούς σε διάφορα έντυπα, η Ζατέλη, δίχως να χάσει το στιλ τη ς, γίνεται πιο προσωπική, εξομολογητική και μοιάζει να αισθάνεται άνετα μέσα στο πρώτο πρόσωπο της αφήγησής της!

***

Παρουσίαση-κριτική στο ιστολόγιο «Βιβλιοκριτικά»

Η Ζυράννα Ζατέλη δεν χρειάζεται συστάσεις. Τα βιβλία της όμως;

Η απόσταση που χωρίζει την Περσινή αρραβωνιαστικιά από την Ηδονή στον κρόταφο είναι πλέον μεγάλη - και όχι μόνο χρονικά. Θυμάμαι πως, αρκετά χρόνια μετά το εξαιρετικό Και με το φως του λύκου επανέρχονται, η χαρά με την οποία είδα στο βιβλιοπωλείο La Hune τη γαλλική έκδοση του ιδιότυπου βιβλίου Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους Ι, έδωσε σύντομα τη θέση της στην απογοήτευση. Το πρωτότυπο στην σύλληψή του και καλογραμμένο -αν και σε κάποια σημεία γλωσσικά επιτηδευμένο- κείμενο της Ζατέλη, με κούρασε με την μονοθεματικότητά του, και την αδυναμία εξέλιξης της πλοκής η οποία περιελίσσεται στον εαυτό της.

Μου δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι πρόκειται για δημιουργό που αντιμετωπίζει τη λογοτεχνία ως ιδιωτική υπόθεση, η οποία δεν απευθύνεται στον αναγνώστη, αλλά αποτελεί εσωτερική άσκηση με αποδέκτη την ίδια κι ίσως τον ψυχαναλυτή της. Για μεγάλο διάστημα δεν αιστάνθηκα την επιθυμία να διαβάσω κάποιο από τα έργα της.

Η πρόσφατη δημοσίευση της συλλογής σύντομων κειμένων ήταν μια καλή αφορμή για να επιστρέψω στη δουλειά της Ζατέλη, ελπίζοντας ότι η αδιαμφισβήτητη εκφραστική της δεξιότητα, θα έβρισκε το απαραίτητο μέτρο στην οικονομία της μικρής φόρμας. Διαπίστωσα ότι παρά την φαινομενική ποικιλία τους, τα κείμενα που συνθέτουν την Ηδονή στον κρόταφο έχουν ως θέμα τους την ίδια την συγγραφέα: την καθημερινότητα, τις προτιμήσεις, τις έξεις, και κάποια γεγονότα από το παρελθόν της. Η εαυτο-αναφορικότητα ενός κειμένου δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό - αν γίνεται με τρόπο που να κινεί τα αισθήματα και το νου του αναγνώστη, αν δίνει έρεισμα σε σκέψεις πρωτότυπες ή που ξεφεύγουν από την πεπατημένη, αν, τέλος πάντων, έχει κάτι ουσιαστικό να επικοινωνήσει σε όποιον τα διαβάζει.

Χωρίς αμφιβολία, το να μιλάει κάποιος με ειλικρίνεια για τη ζωή του, μπορεί να είναι σημαντικό. Ωστόσο, αυτό που προσδίδει λογοτεχνική αξία σε αυτό το τόσο ιδιαίτερο και απαιτητικό θέμα, είναι ο τρόπος με τον οποίο το χειρίζεται συγγραφικά.

Σε αυτό το βιβλίο, οι αναγνώστες καλούνται να επιδείξουν ενδιαφέρον για διάφορα συμβάντα που αντλούν την όποια σημασία τους μόνο από το γεγονός ότι αφορούν την συγγραφέα. Αν είστε πιστός οπαδός της Ζατέλη, όχι χάρη στο λογοτεχνικό της έργο, αλλά λόγω της προσωπικότητας- ή της περσόνας που έχει επινοήσει-, τότε σε αυτό το βιβλίο θα βρείτε πολλές λεπτομέρειες για διάφορα περιστατικά, που ως ένα βαθμό θα ικανοποιήσουν την περιέργειά σας, δίχως να καταλυθεί ο μύθος της Ζυράννας. Αν όμως εκτιμάτε την Ζατέλη για τη λογοτεχνική της ικανότητα τότε είναι νομίζω ελάχιστα όσα θα σας συγκινήσουν σε τούτο το εγω-κεντρικό και μάλλον αβαθές βιβλίο.

Novalis, Ύμνοι στη νύχτα

2012-02-12T09:51:00.004+01:00

μτφρ. Κώστας Κουτσουρέλης. Εκδόσεις Περισπωμένη

Πληροφορίες

Η απέραντη θλίψη που προκάλεσε στον Νοβάλις ο πρόωρος θάνατος της αγαπημένης του, Σοφί φον Κούν, έδωσε το έναυσμα για τη συγγραφή ενός από τα σπουδαιότερα έργα του πρώιμου ευρωπαϊκού ρομαντισμού, των Ύμνων στη Νύχτα. Από παράφορα ερωτικοί έως βαθιά θρησκευτικοί, οι Ύμνοι αποκρυσταλλώνουν την έσχατη αγωνία του Νοβάλις να αναπλάσει ποιητικά την πραγματικότητα, να μετασχηματίσει σε ποιητική πράξη το ίδιο το ρομαντικό ιδεώδες, όπως το όρισαν θεωρητικά οι αδερφοί Σλέγκελ και ο περίφημος «Κύκλος της Ιένας».

«Το σύμπαν των Ύμνων είναι χριστιανικό αλλά και ευρύχωρο. Αγκαλιάζει μέσα του όλη σχεδόν την ελληνική μυθολογία, από τους δέσμιους Τιτάνες ως την ιλαρή μορφή του Διονύσου. Απλώνεται από τη Μεσόγειο ως τις μακρινές Ινδίες. Όμως, η ιστοριονομία του Νοβάλις είναι αισιόδοξη και συνδυαστική. Αρχαίοι, Μέσοι και Νέοι Χρόνοι συγχωνεύονται σε μια νέα υπερχρόνια μορφή, μια ιδεαλιστική ουτοπία». (Κώστας Κουτσουρέλης)

Απόσπασμα

Ποιος ζωντανός, προικισμένος μ' αισθήσεις, δεν ποθεί, πάνω απ' όλα του χώρου τα θαύματα ολόγυρα, το ευφρόσυνο φως - με κάθε ιριδισμό, κάθε κυμάτισμα, κάθε του αχτίδα· την εύκρατη παρουσία του παντού, καθώς μέρα που βγαίνει απ' τον ύπνο. Σαν της ζωής την ψυχή την εσώτατη, ανασαίνει το φως ο πελώριος κόσμος των αστερισμών, κολυμβητής που χορεύει στη γαλάζια ροή του˙ το ανασαίνει ο στιλπνός, στους αιώνες ασάλευτος βράχος, το λεπτό φυτό που θηλάζει τη γη, του ανήμερου ζώου η πολύμορφη αλκή˙ το ανασαίνει προ πάντων ο εξαίσιος ξένος με τα βαθύγνωμα μάτια και τ' ανάλαφρο βήμα, με τα εύηχα, τ' απαλά σφαλισμένα του χείλη. Σαν μονάρχης της φύσης επίγειος, το φως καλεί κάθε δύναμη σε τροπές αναρίθμητες, συνάπτει και λύει συμμαχίες αμέτρητες, στέφει με την ουράνια σφραγίδα του κάθε πλάσμα της γης. Μόνο αυτό αποκαλύπτει τα έκπαγλα βασίλεια του κόσμου.

Αλλού στρέφομαι όμως, στην αγία, την ανείπωτη, την απόκρυφη Νύχτα. Πέρα κείται ο κόσμος, μακριά, σ' ένα βάραθρο ριγμένος βαθύ. Ερημος, χέρσος ο τόπος του. Πάνω στου στήθους τις πλαγιές βαθιά μελαγχολία φυσά. Στις στάλες της δροσιάς ζητώ να βουλιάξω, με τη στάχτη ζητώ να ενωθώ. Μάκρη της θύμησης, της νεότητας πόθοι, όνειρα παιδικά, της ζωής μου όλης χαρές βιαστικές και μάταιες ελπίδες φθάνουν σ' εμένα με ρούχα φαιά, ομίχλη εσπερινή μετά την δύση του ήλιου. Σε χώρους τώρα άλλους το φως τα εύθυμα σκηνώματά του υψώνει. Δεν θα επιστρέψει ποτέ στα παιδιά του που με της αθωότητας την πίστη γι' αυτό καρτερούν;

Τι να 'ν' αυτό που σαν προαίσθημα βαθύ πηγάζει ξάφνου απ' την καρδιά κι απαλά καταπίνει τον αέρα της θλίψης; Να βρίσκεις κι εσύ σε μας μια χαρά, κατασκότεινη Νύχτα; Τι κρύβεις κάτω απ' τα πέπλα σου, που ρωμαλέο κι αθέατο στην ψυχή μου εισδύει; Από τα χέρια σου στάζει γλυκό της παπαρούνας το βάλσαμο. Τα βαριά φτερά της ψυχής μετέωρα κρατάς. Mαύρο ανείπωτο ρίγος μ' αγγίζει - μια όψη σεπτή ξάφνου κοιτώ με χαρά, ένα πρόσωπο πράο που με κατάνυξη πάνω μου γέρνει, που κάτω απ' τους αμέτρητους βοστρύχους μού δείχνει της μητέρας την αγαπημένη νεότητα. Πόσο φτωχό και παιδιάστικο μού φαίνεται τώρα το φως, πόσο ευλογημένος και φαιδρός της μέρας ο αποχωρισμός. Γι' αυτό μόνο λοιπόν, γιατί η Νύχτα σ' αποστερεί από ακολούθους, σπέρνεις στων χώρων την άβυσσο τις φλόγινες σφαίρες σου, για να κηρύξεις την παντοδυναμία σου -την επιστροφή σου-, την ώρα ετούτη της δικής σου απομάκρυνσης. Πιο ουράνια κι απ' τα περίλαμπρα αστέρια μάς φαίνονται τώρα τ' άπειρα μάτια που εντός μας η νύχτα ανοίγει. Μακρύτερα βλέπουν κι από κείνων τις ωχρές στρατιές τις αμέτρητες - δίχως να 'χουν ανάγκη το φως κοιτούν μες στα βάθη μιας ψυχής στοργικής - τόπους μακρινούς κατακλύζουν με ηδυπάθεια βουβή. Της άνασσας έπαθλο, της μάντισσας κόσμων ιερών, της τροφού του μακάριου έρωτα - εκείνη εσένα μου στέλνει, αβρή αγαπημένη, γλυκύτατε ήλιε της νύχτας. Φθίνει τώρα, χάνεται η μέρα και σ' ορίζω ξανά. Εσένα, που τη Νύχτα μέσα μου ανήγγειλες, που μ' όψη ανθρώπινη μ' έπλασες. Στείλε την θεία σου πνοή στο κορμί μου, για να ενωθώ στους αιθέρες μαζί σου - και κράτα εσύ παντοτινή, του υμέναιου ετούτου την πρώτη μας νύχτα.

[Προδημοσίευση από τη δίγλωσση έκδοση Υμνοι στη νύχτα του Novalis, Σεπτέμβριος 2011, στις εκδόσεις «Περισπωμένη». Μετάφραση-σημειώσεις: Κώστας Κουτσουρέλης, εικονογράφηση: Σωτήρης Σελαβής, επίμετρο: Λούντβιχ Τηκ, Ο βίος του Νοβάλις (μτφρ.: Ελενα Σταγκουράκη)]

[e-poema] και © Εκδόσεις Περισπωμένη

Δημήτρης Αθηνάκης, -attende-

2012-02-11T08:29:00.000+01:00

-attende-

ποτέ ξανά ένα τραπέζι δεν έχει σταθεί με τόση ευχέρεια ανάμεσά μας
Άνη Κυπριάδη, Περπατώντας αργά στην κάμαρά μου

Ήρθες.
Ναι.
Ναι.
Πώς είσαι;
Εσύ;
Πού ήσουν;
Είχα πάει να... Προσπάθησα. Δεν… Ποτέ.
Λες ψέμματα.
Αλήθεια.
Τι αλήθεια; Ψέμματα.
Αλήθεια.
Ναι.
Τι ναι;
Σταμάτα. Δε με φοβίζουν αυτά.
Φοβάσαι;
Λίγο.
Δε σ’ ακούω. Συγγνώμη.
Δε θέλεις. Με συγχωρείς. Θυμάσαι; Ξέρεις. Σαν χαμένος πολεμιστής, εμπόλεμος ζητιάνος, παγιδεύτηκα λίγο πιο πάνω από τις νύχτες μας, αγέρωχα και με ευτέλεια κραδαίνοντας τους αιώνες. Κάθε πρωί μπερδεύω καληνύχτες.
Κλείσε τώρα τα φώτα! Τώρα! Κουράστηκα. Κουράστηκες. Γιατί δε μιλάς πια; Πού χάνεσαι; Πού χάθηκες; Μίλα μου, βρίσε με, καθάρισέ με. Δεν έχω δοκιμάσει τίποτα. Τίποτα δεν έχω μάθει. Μαζί σου τα ξέχασα όλα’ και τώρα πού πάω; Χωρίς εσένα. Κουράστηκες. Κουραστήκαμε. Δε σ’ ακούω. Γιατί δε μιλάς; Ε; Μίλα τώρα που ζω ακόμα για να σε κοιτώ’ μετά θα πάρω τα μάτια μου και θα φύγω. Θα σε κοιτάξω για τελευταία φορά. Μια φορά που να πάρει. Μη μιλάς άλλο από μέσα σου. Ταξίδεψε μαζί μου. Τώρα. Κοίτα με. Ταξίδεψε τώρα. Άκου. Το ξέρω ότι θέλεις να καταργηθούν τα ταξίδια. Να μην υπάρχει καθόλου χώρος έξω από αυτόν που ζεις. Μόνη σου να χορέψεις αλλά άκου. Κάποιος κλαίει και φωνάζει. Όχι εγώ. Κάνεις λάθος. Πάλι λάθος κάνεις, αγάπη μου. Μη με κοιτάς έτσι. Κοίτα με. Αλλά όχι έτσι, διάολε. Και τώρα που τα ξέρεις όλα, κοίτα με και μίλα μου για την αλήθεια. Ναι, γι’ αυτήν. Κι εγώ σταμάτησα να φοβάμαι, αλλά δε σταμάτησα να σου μιλώ. Κάθε μέρα σου γράφω και κάθε νύχτα έρχομαι κι αφήνω ένα βλέμμα στο μαξιλάρι σου. Πού κοιμάσαι, πού γυρίζεις; Χάθηκε το φως σου. Χάθηκε το βλέμμα σου. Σαν μπάλα έπεσε με φόρα πάνω στον τοίχο και γυρίζει πίσω πιο δυνατό τώρα αλλά ο τοίχος εκεί. Ορθός και βλάκας. Ως τοίχος. Τώρα που θέλεις να χορέψεις με τα χέρια και όχι με τα πόδια πια. Και να καταργήσεις το χορό. Και τον χώρο. Άρχισα να ζαλίζομαι. Μ’ αρέσει. Χόρεψε και μίλα μου. Σε βλέπω που φοβάσαι. Τώρα που μπορείς να χορέψεις και με τα χέρια και με τα πόδια και με το κεφάλι, φοβάσαι πως δε θέλεις να ξαναχορέψεις πια. Τόσο που ήθελες να φοβηθείς, μ’ άφησες να κρυφτώ τόσο δυνατά που έφταιγα όταν ένιωσα πως δε γινόμουν φόβος. Κοιμήσου αφού μου μιλήσεις και ζήτα μου να σε κοιμίσω. Να σε βάλω για ύπνο. Να σε κρατώ τόσο σφιχτά που να φοβάσαι όλο το βράδυ. Τώρα ξέρω κι εγώ. Και φοβάμαι κι ελπίζω να σε φοβίζω κι εσένα. Και θα χαμηλώσω τη μουσική. Να μη σε φοβίζουν οι ήχοι. Να σε φοβίζω μόνο εγώ. Μόνο εγώ να σε φοβίζω. Κι εγώ θα μεθύσω κάτω από τη βροχή των φόβων που πονούν. Σκεπασμένος μ’ εκείνη τη φλοκάτη που μια ζωή ζεσταίνει το πάτωμα που πάνω του κοιμηθήκαμε μετά από μέρες ξαγρύπνιας -εξευτελισμού για άλλους. Μέρες άγνοιας σ’ ένα τίποτα και κάτι. Σ’ αυτό που παλέψαμε και βάλαμε ένα τέλος άχρηστο και ψεύτικο, γεμάτο ηλίθιες παρακαταθήκες. Μα τι λέω; Τι προσπαθώ να αποδείξω και σε ποιον; Το χαμένο παιχνίδι της παράνοιας και της τρέλλας δίχως όρια. Έτσι νομίζω ότι το λένε. Βλακείες. Ξεσπάσματα της στιγμής, πολλές στιγμές μαζί και απόδειξη -κατάληξη ίσως;- η τρέλλα. Αλλά τι να την κάνεις την εμπειρία. Φοβισμένα μάτια και μαύροι κύκλοι να αποδεικνύουν τις ανεφάρμοστες ελπίδες και τα ισόβια βογκητά. Κλείστε τα φώτα επιτέλους. Να σπάσουν κι οι καθρέφτες. Να σπάσουν και να σπάσουν. Τώρα! ΤΩΡΑ!

ΝΑ ΣΠΑΣΟΥΝ! Όλοι οι καθρέφτες του κόσμου. Όλος ο κόσμος να σπάσει και να μπει σε ποτήρια και να κλειστούν τα ποτήρια στα ντουλάπια του υπογείου και να χωθούν τα ντουλάπια στη γη, στον κάτω κόσμο που είναι ψέμμα. Μόνο λάσπες, νερό κι αλάτι. Άνοιξε και δες. Δεν είναι πολύ μακρυά η πόρτα του τάφου. Όχι δεν είναι τάφος πια. Είναι εκείνο το απαίσιο και φριχτό ανεμοκατέβασμα (ανεβοκατέβασμα λες;) της απέραντης καλοσύνης σου. Ναι, αυτό είναι. Δε μιλάς πια και καλά κάνεις. Άνοιξε όμως να δεις. Μην κρυφοκοιτάς. Πρέπει να δεις και να σε δουν που βλέπεις. Είναι ανάγκη για την ώρα. Δεν ξέρω σε τι θα μετασχηματιστεί. Τι θα γίνει από δω και πέρα. Από δω και πάνω μάλλον. Εκείνος ο αρουραίος που σου διηγούμουν κάποτε -άλλες εποχές αυτές- τα ’φαγε τα ψωμάκια του. Κι εμείς. Αλλά εμείς είμαστε κάστορες. Παιδιόθεν. Κοίτα και θα τις δεις τις γάτες που σε απειλούν με τα μουστάκια τους. Εγώ δεν ξέρω να ζω πολύ. Μόνο λίγα πράγματα μπορώ να σου πω και καλά θα κάνεις να βγεις και να δεις. Έστω να βγάλεις μόνο το κεφάλι σου. Αλλά ξεκάθαρα πράγματα. Όχι λαθροοράσεις και τα ρέστα. Να σε βλέπουν και να είσαι περήφανος. Μια πετριά από δω μια από κει’ πού να σταθείς. Μπορείς, δεν μπορείς. Και να μπορούσες δηλαδή πού να βρεθεί ίσκιος. Ούτε ήλιος έμεινε. Ούτε μύτη που να μην άνοιξε. Αίματα και μύξες. Μη σιχαίνεσαι. Δεν κάνει καλό στην λαθροφθαλμία που θες να αποκτήσεις. Θέλεις δε θέλεις. Η θάλασσα δεν μπορεί να σηκώσει τίποτα. Η θάλασσα τέλος. Γι’ αυτό σου λέω: βγάλε το κεφάλι σου τουλάχιστον και δες. Να σε βλέπουν όμως. Σ’το ξαναλέω. Κι αν ξανασυναντήσεις τους αρουραίους, μην τους δώσεις σημασία. Δεν υπάρχουν κι αυτοί όπως κι η θάλασσα. Μαζί πάνε αυτά. Ομού, λέγαμε στο σχολείο. Κι αυτή η ζέστη δε λέει να κοπάσει. Κουράστηκα να περιμένω το χέρι που το φυσάει ο αέρας και το στέλνει στο διάολο. Όπου να ’ναι θα ’ρθει. Εσύ εκεί: βγες και δες. Να σε βλέπουν που κοιτάς. Εντάξει; Μη ρωτάς για μένα: εμένα δε με φοβίζει τίποτα πια. Έχω καταργήσει το φόβο και τώρα δεν έχω την ανάγκη να φοβηθώ. Δεν υπάρχει η διέξοδος απ’ τον κόσμο της αφοβίας. Σε τούτη τη στιγμή θέλω να πιω και να φωνάξω αληθινά, για πρώτη φορά. Να φοβηθούν οι άλλοι απ’ τις φωνές. Να γλυτώσω από κείνους που λυπούνται αυτόν που του λείπει κάτι. Να γίνει τώρα η ζήλια λύπηση. Κι η λύπηση μοναξιά. Je sais la réponse.

Attende.
J’attende και πάω. Κι ας είναι το άλγος στο νόστο θυσιασμένο.

***

Copyright©Δημήτρης Αθηνάκης

photo©Vachon, John 2007

[στάχτες]

Παρουσίαση μυθιστορήματος Γιώργου Αριστηνού "flash στη νύχτα"...

2012-02-10T10:02:00.000+01:00

Το Σπίτι της Κύπρου και οι Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ παρουσιάζουν το μυθιστόρημα του Γιώργου Αριστηνού flash στη νύχτα, τη Δευτέρα 13 Φεβρουαρίου 2012, στις 8.00 μ.μ., στο Σπίτι της Κύπρου, Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν: ο φιλόλογος-νεοελληνιστής κ. Συμεών Σταμπουλού, ο φιλόλογος-επιμελητής εκδόσεων κ. Αριστοτέλης Σαΐνης και ο ιστορικός τέχνης-Επίκουρος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μάνος Στεφανίδης. Θα προλογίσει ο εκδότης, συγγραφέας κ. Άρης Μαραγκόπουλος.

Το ψυχολογικό αυτό μυθιστόρημα χαρτογραφεί με φρενήρη, μανιακή αλλά και απίστευτα ειρωνική γλώσσα, την αθέατη, εγκληματική πλευρά της ανθρώπινης φύσης.

Όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Μπλαζέ, μηδενιστής, μισάνθρωπος, πάσχοντας από άγχος και ιδεοληπτικές εμμονές γύρω από το σεξ και τον θάνατο, ο πρωταγωνιστής του Flash στη νύχτα περνάει κάποιες βραδινές πώρες σε μια σοφίτα, με τη συντροφιά μιας νέας γυναίκας. Ευνουχισμένος από αισθήματα, ο ήρωας “ξεφαντώνει”, σ’ έναν καταιγισμό λογόρροιας ή, με τη γλώσσα της ψυχιατρικής, σε μια ξέφρενη πτήση ιδεών (flight of ideas). Η συγκατοίκηση του μανιοκαταθλιπτικού ήρωα με την ανυποψίαστη νεαρή γυναίκα, που στη διάρκειά της γράφεται ως “ημερολόγιο εκστρατείας” τo flash στη νύχτα, αναδεικνύει μια τραγική καθημερινότητα που περιέχει κρυμμένη ή μεταμφιεσμένη τη διαστροφή, την ερωτική μανία, την τάση διείσδυσης και κατοχής του Άλλου, τον εκτοπισμό του, τον παραγκωνισμό του, ή ακόμα, τον θάνατό του».

Το βιβλίο εντάσσεται στη σειρά ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / CULT STORIES των Εκδόσεων ΤΟΠΟΣ.

__________________________
Ο Γιώργος Αριστηνός γεννήθηκε στην Κοζάνη. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και στο Παρίσι (Paris IV). Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.Έργα του ιδίου: Εισαγωγή στην πεζογραφία του Γ. Χειμωνά (δοκίμιο, Κέδρος 1981), Υπόθεση γλωσσαλγίας (πεζά, Κέδρος 1981), Les sens de la coupure dans l’ oeuvre de Georges Cheimonas (1982), Περιπέτεια (πεζά, Καστανιώτης 1984), Κρίση (πεζά, Άγρα 1987), Οδοιπορικό (πεζά, Καστανιώτης 1988), Κατάβαση (πεζά, Καστανιώτης 1992), Θανατόφιλα-ερωτοπαθή (δοκίμιο, Σμίλη 1992), Αισθηματικές εμμονές (πεζά, Λιβάνης 1996), Ακάθιστη σκέψη (δοκίμιο, Δελφίνι 1996), Η εκδίκηση του συγγραφέα (πεζά, Οδυσσέας 1998), Ένοχα χρόνια (νουβέλα, Ελληνικά Γράμματα 2000), Ο δολοφόνος, (μυθιστόρημα, Ελληνικά Γράμματα 2000), Ματαιοδοξία (πεζά, Ελληνικά Γράμματα 2002), Η ζωή είναι ωραία (πεζά, Ελληνικά Γράμματα 2003), Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: Η φόνισσα (απόδοση, Ελληνικά Γράμματα 2006), Νάρκισσος και Ιανός: Η νεωτερική πεζογραφία στην Ελλάδα (δοκίμιο, Μεσόγειος-Πανεπιστήμιο Κύπρου 2007), Τοξικά απόβλητα: Κείμενα για τη λογοτεχνία (δοκίμιο, Κέδρος 2010).

Ελληνίδα, του Ποσειδώνα πρωτόπλαστος

2012-02-10T08:22:00.003+01:00

του Ποσειδώνα πρωτόπλαστος
Πάλι φυσάει
τα νερά που κοιμούνται φοβάμαι
μην ξυπνήσουν
και πως να την μαζέψω τόση θάλασσα
που κυλά στις φλέβες μου
κυριαρχεί στο μυαλό μου
πως να σταματήσω τις ανήσυχες λέξεις
τα κρωξίματα των γλάρων
σιγανά να μιλάς
σαν τον φλοίσβο στα βότσαλα .
Βασιλεύει η νηνεμία σ'αυτόν τον τόπο
ένα με τον πόνο του αχινού
ένα με του απομεσήμερου την νάρκη
ένα με την πεταλίδα που κρατιέται στον βράχο
μην γιγαντωθούν τα κύματα και την πάρουν
στο βασίλειο το απέραντο των ματιών σου
που προδίνουν πελαγίσιους δρόμους ανοιχτούς
εκεί σε είδα να κολυμπάς με δελφίνια
του Ποσειδώνα πρωτόπλαστος
κι'έμεινα να σε χαζεύω
μετέωρη να αιωρούμαι πάνω απ'το κύμα σου
κι'είχε το γέλιο σου την θέρμη του ήλιου .
Και γύρισα στα παλάτια που βούλιαζαν
τα φύκια υψώνονται απ'τα βάθη
δεμένη απ'τους αστράγαλους
ίσα να πάρω μιά ανάσα στην επιφάνεια μπορώ
να δω τον ίσκιο σου να χρυσώνει την θάλασσα .
Ξέπλενα τα μάτια μου με αλμυρό νερό
για όλα αυτά
που ήταν ήδη γραμμένα στην ψυχή μας
και ήθελα να στα πω
θα γραφτούν μόλις κυλίσει το πρώτο δάκρυ
περιμένει ήδη να πάρει υπόσταση .
Αιθερικά ωκεάνεια στόματα άνοιξαν
των Σειρήνων τραγούδια σαγήνης
απόκρημνος γκρεμός ή δίνη που με καταπίνει
μα δεν με νοιάζει
θαρραλέα εγώ θα βουτήξω
στην οικειότητα ενός δικού μου ανθρώπου
για το παιδί που κρύβω μέσα μου
που απαιτεί την ζωή μου
να μου υπενθυμίζει πως δεν την σεβάστηκα.
Στην αχρονία δάκρυ μετέωρο
όλο τον κόσμο περικλείει
γιατί όλος ο κόσμος είσαι εσύ.
Στο κενό της απουσίας των υδάτων
υπάρχει μιά διάσταση άλλη
όπου τα δελφίνια αγγίζονται
και συνομιλούν με την σκέψη
παίρνω τα κύματα ένα θεό θαλασσινό να πλάσω
κι'αναδιπλώνονται όνειρα απραγματοποίητα
κι'απλώνονται μιά θάλασσα αγάπης να φτιάξουν
πολύτιμο δάκρυ που στην παλάμη κρατώ
σεντόνι μεταξένιο έγινε να σκεπάσει την γη.
Κι'αφήνομαι να επιπλέω ακυβέρνητη
με πλήρη αδιαφορία για το που θα με πάει
κι'αν είναι να χαθώ στην θάλασσα
άπλωσε τα μπράτσα σου να 'ρθω.

***
clear vision
Εκπνοές των άστρων σε γυάλινη σφαίρα συλλέγω
σημάδια που σου παρέχω
να εννοήσεις την βαθύτερη των πραγμάτων φύση
μπορείς να την σπάσεις αλλά θα βρεις μόνο αέρα
και το αμόλυντο της ζωής μου κομμάτι την ποίηση.
Η ποίηση δεν ανήκει μόνο στην ελίτ
αλλά σ'αυτούς που ξέρουν τον άνεμο ν' αφουγκράζονται.
Η ποίηση δεν διαβάζεται με τα μάτια αλλά με την ενσυναίσθηση.
Αέρινα βότσαλα που αφήνω στο πέρασμα μου
δεν αρκεί ο θαυμασμός αλλά το στίψιμο της πέτρας
κι'αν δεν την λείανε ο ποταμός του χρόνου
πάρτην και δούλεψε την ώσπου το σχήμα της σφαίρας να πάρει
απλό, ευφυές μα προπαντός ταιριαστό στην παλάμη σου.
Κάθε τι μετατρέπεται στο αντίθετο του
η βύθιση και η εμβάνθυση
αφαιρείς για να εισέλθεις
προσθέτεις για να εξέλθεις.
Θα ήταν όλα τόσο απλά
αν καταφέρναμε να είμαστε οι ίδιοι εντός και εκτός
κι' ίσως αυτή να είναι η πρόκληση
ν'αποδεχτείς πως
το νόημα και το μη νόημα είναι ένα και το αυτό
η κατάφαση και η αναίρεση
το χάος και η πρωταρχική ουσία που επέφερε την αρμονία.
Σπόροι που διασκορπίζω στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα
ο σταυρός των στοιχείων κι'ο κύκλος που βρίσκομαι
εγώ η κουκίδα το αναπόσπαστο Ενα.

***
το ρολόι
Ιχνηλατώ την δίνη και μπροστά της στέκομαι
την βλέπω τρελλά να γυρίζει ασταμάτητα
βουτάω μέσα στο χάος της
και σε είδα να έρχεσαι μ'ένα χαμόγελο
εσύ η δίδυμη αδελφή μου στον θάνατο
να με ρωτάς αν φοβάμαι.
Εχω ξανάρθει εδώ αλλά ποτέ τόσο βαθειά.
Τι είναι αυτό που κρατάς;
Τα χέρια σου έτεινες να μου το δώσεις
μα πριν το αγγίξω χάθηκες
να αιωρείται έμεινε μόνο ένα άσπρο ρολόι τετράγωνο.
Κι'έτρεξα να το πιάσω πριν πέσει στο πάτωμα
αλλά είδα πως πάτωμα δεν υπήρχε
σ'ένα άσπρο δωμάτιο βρισκόμουν
κι'οι τοίχοι του ήταν από σύννεφα.
Στην αγκαλιά μου το κράτησα σφιχτά
μα ήταν ήδη σπασμένο
έντρομη μην χάσω κάποιο κομμάτι
κοίταξα το στήθος μου αν είχα κοπεί.
Μα πως θα μπορούσε ποτέ να πληγώσει
κάτι που με τόση αγάπη δωρίζεται;
Κι'αναρωτήθηκα αν μήνυμα είναι
είναι χρόνια πολλά που μόνη μου ζω
και κώδικα με άλλους ποτέ δεν απέκτησα
την βεβαιότητα του απόλυτου συντονισμού.
Ισως φταίω αφού κομμάτια μου πάντα έδινα
ποτέ κανείς να μην γνωρίζει πόσο ευάλωτη είμαι.
Κι'είναι χρόνια που κανείς δεν γνωρίζει
την γλώσσα των δελφινιών.
Και σκέφτηκα πως ίσως ο χρόνος μου έληξε.
Μα γιατί ήρθες, αν όχι για να με πάρεις μαζί σου;
Κομμάτια της πορσελάνης στα χέρια μου
απαιτούν να βρω απαντήσεις.
Ισως απλά να μου υπενθυμίσεις
πως στις αχανείς εκτάσεις του Σύμπαντος
στο λίκνο της ζωής αιωρούμενη
υπάρχει μιά θάλασσα που κολυμπώ με δελφίνια
εκεί που ξεπήδησε η ζωή και ο θάνατος
μόνο η αγάπη αιώνια είναι.
Βούτηξα στα βαθειά να βρω την σπηλιά
να κρύψω τον εαυτό μου για λίγο
εκεί έχω κρύψει μιά αγάπη
ποτέ κανείς να μην την βρεί.

***

Copyright©Ελληνίδα

photo© Vachon, John 2007

[στάχτες]

Johnny Droga, ποίηση

2012-02-09T07:44:00.002+01:00

Σαν πας να γράψεις κάτι
που καιρό τώρα σε πνίγει
κολλάς.
Και μένεις σαστισμένος
να κοιτάς μια εσένα και μια το χαρτί.
Μια το χαρτί
και μια εσένα.
Σηκώνεις το κεφάλι
βαρύ από τη σκέψη,
τα ‘πρέπει’ και τα ‘μη’
διστάζεις
μα τελικά ανοίγεις τα βλέφαρα,
μαζί και την καρδιά σου,
κοιτάς γύρω σου,
γύρω απ’ το περίφημο ‘εγώ’ σου,
βλέπεις τσιμέντο και σίδερο,
κεραίες και μπουγάδες να στάζουν,
βλέπεις όνειρα στριμωγμένα
σε υπόγεια, ταράτσες και δυάρια.
Τα βλέπεις;
Μυρίζεις απορρυπαντικό και καυσαέριο.
Μυρίζεις και το γιασεμί
από τον κήπο της γλυκιάς γιαγιάς
απέναντι
που πάντα χαμογελά
κοιτώντας μια εσένα και μια τον ήλιο.
Μια τον ήλιο
και μια εσένα.
Βλέπεις και μυρίζεις αγάπη.
Σχεδόν την αγγίζεις.
Αγάπη ωμή.
Σαν αυτή που ζωγράφισε
τις ψυχές όλων πριν από εσένα.
Αγάπη που σε έκανε να χαμογελάς
σε στιγμές σιγής και σκοτεινιάς.
Αγάπη σαν αυτή που πάντα
αντηχούσε στα αυτιά σου
σαν μια αλλόκοτη μελωδία.
Αγάπη σαν αυτή που σε έκανε να γράφεις.
Κοιτάς ξανά απέναντι
και δεν βλέπεις τίποτα άλλο
παρά άσπρους τοίχους και σίδερα,
μπουγάδες και κεραίες.
Όμως εσύ να λες πως βλέπεις κάτι άλλο.
Βλέπεις τα βουνά του ορίζοντα
που γεύονται το χλιαρό χάδι ενός χειμωνιάτικου ήλιου.
Βουνά που έστεκαν πάντα εκεί
ενώ εσύ ερωτευόσουν,
αγαπούσες,
έκλαιγες
και ξαναερωτευόσουν.
Βλέπεις έναν ήλιο να ανατέλλει αργά αργά
μιας και ξέρει πως τον παρακολουθείς.
Ξέρει ότι δεν είναι απλά ο ήλιος
αλλά κάτι πολύ περισσότερο.
Κάθε ηλιακτίδα που χάνεται
ένα σκίρτημα στην καρδιά σου
και μια σιγή γλυκιάς μελαγχολίας απλώνεται τριγύρω.
Μα δεν σε πειράζει γιατί ξέρεις
πως κοιτάς απλά έναν άσπρο τοίχο
και ανακουφισμένος στέκεσαι
πάλι αντίκρυ στο χαρτί
με τις πρώτες λέξεις να ανατέλλουν
όπως ο χειμωνιάτικος ήλιος
και το μολύβι σου
να αρχίζει να κινείται δειλά
χαράζοντας ηλιακτίδες,
όνειρα και αγάπη
σε ένα χαρτί
που θα έλεγες
πως μοιάζει με εκείνον τον άσπρο τοίχο.

***
Copyright©Johnny Droga

[στάχτες]

Φαίδων Θεοφίλου, Η Μοναχή

2012-02-08T07:30:00.002+01:00

Από το βιβλίο «Ο Θεός στο καφενείο» Εκδόσεις ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Μόλις που πρόλαβα το τραμ ενώ ξεκινούσε.Λίγο πριν κλείσουν οι πόρτες. Είχα τόσες σκέψεις στο μυαλό μουπου τα μάτια μου κοίταζαν χωρίς να βλέπουν. Έτσι ενώ οι επιβάτες ήταν λίγοι, δεν διέκρινα κάποιον καθαρά. Αραιά σχήματα ανθρώπων. Είχα ήδη δύο μήνες σ' αυτή τη χώρα όπου αποφάσισα να εγκατασταθώ, αφού πρώτα θα έβρισκα κάτι να κάνω. Ακύρωσα το εισιτήριο και στάθηκα όρθιος κοντά στο παράθυρο. Όρθιος για να αισθάνομαι τάχα πιο ενεργός. Το μυαλό μου άρχιζε να ξεκαθαρίζει. Είχα κιόλας προσαρμοστεί στην ατμόσφαιρα του τραμ, σα να ταξίδευα ώρα πολλή. Η έκπληξη που ένιωσα ήταν σαν ένα βαρίδι που έπεσε απ' το λαιμό κατευθείαν στο στομάχι: Απέναντί μου και λίγο διαγώνια , όρθια δίπλα στο παράθυρο , στεκόταν μια Μοναχή γύρω στα είκοσι, ντυμένη στα μαύρα απ' το λαιμό ως τους αστραγάλους και με λευκό κάλυμμα στο κεφάλι.

Τα ρούχα της ήταν ολοκαίνουργια. Ήταν απίστευτα όμορφη, σχεδόν βασανιστικά. Δεν είναι δυνατόν μια Μοναχή να είναι τόσο όμορφη. Βαρύ φορτίο τόση ομορφιά. Πώς γίνεται αυτή η Θεία παρουσία να πλένει τα δόντια της ή να πιάνει μαχαίρι και πιρούνι να τεμαχίσει το φαγητό της; Το δέρμα της χλωμό, διάφανο. Οι λίγες ακτίνες του ήλιου που περνούσαν απ' το παράθυρο και άγγιζαν το πρόσωπό της, άφηναν να διαφαίνεται το ρόδινο του αίματος κάτω απ' το δέρμα. Το τραμ είχε μεταβληθεί ξαφνικά σε μια κιβωτό ευτυχίας. Χείλη λεπτά , να δικαιώνουν τη συμμετρία της απλότητάς της. Λαξεμένη μύτη, να ξεκινά απ' εκεί που τελειώνει το μέτωπο. Δυο γαλανά μάτια να χύνουν ασταμάτητα ένα γλυκό φως.
Μια ομορφιά εύθραυστη, ίσα για ν' αντέξει μια μέρα, κι η ευγένεια ν' απλώνεται αόρατο χάδι στο πρόσωπό της. Προσηλώθηκα στο πρόσωπο, στα μάτια της που κοιτούσαν ίσια μπροστά και πουθενά. Ασυναίσθητα πήγα να βγάλω από τη τσάντα τη φωτογραφική μηχανή να τη φωτογραφήσω, αλλά έκανα τη σκέψη πως κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι αρκούμαι στη φωτογραφία της και ότι δεν θα τη ξαναδώ. -Δηλαδή; αναρωτήθηκα. -Τί θες να πεις; Μήπως... - Δεν ξέρω απάντησα. Τα εννοώ όλα και τίποτα. Ενεργοποιώ ένα ποτάμι που θα με
παρασύρει. Δεν με νοιάζει που θα με βγάλει. Μ 'ενδιαφέρει να με παρασύρει.
-Είσαι τρελός; Αντέδρασε στον εσωτερικό διάλογο η άλλη φωνή.
-Ναι! Μπορώ ακόμα να είμαι. Το κεφάλι μου βούιζε. Μια θέρμη φόρτιζε το σώμα μου. Ρωγμές άνοιγαν στο στήθος μου κι έρεε η θέρμη κάνοντάς με λαφρύτερο. Δεν ξεχώριζα αν ήμουν ψηλά, έτοιμος να πέσω στο κενό ή αν ήμουν ήδη στο κενό κοιτάζοντας ψηλά. Το γλυκό φως συνέχιζε να χύνεται σταθερά απ' τα μάτια της. Το λευκό κάλυμμα στο κεφάλι εντόπιζε πιότερο τη μοναδικότητα του προσώπου της. Κάποια στιγμή αντιλήφθηκε την επιμονή που την κοίταζα και τοποθέτησε έτσι το πρόσωπό της ώστε να είναι καλύτερα ορατό.
Μου έδινε λοιπόν κάτι; Ατελείωτα φτερουγίσματα πετάρισαν μέσα μου κι άλλα τόσα ρίγη σκορπίστηκαν σαν θραύσματα. Οι φωνές ξανάρχισαν μέσα μου:
-Είδες; Μίλησε η γυναίκα. Η αιώνια γυναίκα. Αυτή η βασανιστική ομορφιά μου έκανε μια μικρή παραχώρηση...
-Ησύχασε. Ποια παραχώρηση; Με κάτι το τυχαίο;
-Τυχαίο; Εδώ και τόσην ώρα αισθάνεται την έλξη του αρσενικού, που από κυνηγός μεταβλήθηκε σε θήραμα, όπως γνωρίζει και το ότι αυτή εξουσιάζει. Η πανίσχυρη εξουσία της ομορφιάς και της νεότητας.
-Μα τα έχεις τελείως χαμένα; Η παραχώρηση που λες μπορεί να είναι μια αγέρωχη στάση, ακριβώς για να δείξει πως δε φοβάται ούτε νοιάζεται για το τι γίνεται γύρω της. Έπειτα μη ξεχνάς, είναι μια Μοναχή.
-Αυτό είναι το πιο συγκλονιστικό. Μια Μοναχή 20 ετών, πανέμορφη, με ερωτισμό που δεν κρύβεται. Δεν μπορεί, η ομορφιά έχει και τα αδύνατα σημεία της, όπως και κάθε εξουσία.
Η νεότητα έχει ρωγμές στη δύναμή της. Κάποια θα καταφέρω ν' αξιοποιήσω.
-Κι αν ακόμα ήταν έτσι, η στάση σου είναι λαθεμένη. Μ' αυτή την ένταση και το πάθος που σε διακρίνει να τα περιμένεις και να τα θέλεις όλα τώρα αμέσως, τρομάζεις. Αν θέλεις ν' αξιοποιήσεις τις ρωγμές που λες, πρέπει να είσαι παίκτης. Να διαθέτεις χρόνο, υπομονή, επιμονή κι επινοητικότητα. Να μάθεις που μένει, πόσο ελεύθερο χρόνο έχει, τις καθημερινές της ασχολίες, να είσαι πάντα διακριτικά παρών ώστε να μην ενοχλείς, κάνοντας όμως αισθητή την παρουσία σου, ώσπου να μπορέσεις να την κλονίσεις. Γιατί όσο δύσκολο κι αν είναι να κατεβάσεις κάποιον απ'το βάθρο του, είναι πάντως πιο εύκολο απ'το να τον ανεβάσεις.
-Αυτά που λες είναι ψυχρές συνταγές επαγγελματιών εραστών. Εγώ πώς θα ελέγξω αυτό το κύμα του πυρετού που με διατρέχει; Τα συναισθήματα που με σπρώχνουν σαν άνεμοι;
Εκείνη φαινόταν ότι προσπαθούσε να μη με κοιτάξει κατάματα, ενώ ήλεγχε τις αντιδράσεις μου, αφού βρισκόμουν διαγώνια απέναντί της. Την ένταση που μ' είχε κυριεύσει πρέπει να την είχαν αντιληφθεί και οι επιβάτες του τραμ, γιατί όσοι κατέβαιναν στις στάσεις με παρατηρούσαν εξεταστικά. Το τραμ σταμάτησε.

Η νεαρή Μοναχή ετοιμαζόταν να κατέβει. Έτσι λοιπόν το όνειρο θα έσπαγε σα γυάλινο ομοίωμα; Κι εγώ αντί να το γευτώ θα μάζευα τα κομμάτια του;
-Βέβαια το απραγματοποίητο όνειρο δεν το ξεχνάς ποτέ, ενώ ό,τι πραγματοποιείς γρήγορα το παρατάς για κάτι άλλο.
-Τ' είναι αυτά που λες; Τ' όνειρο αυτό είναι κορυφή.
-Ναι! Κορυφή για την αρσενική σου ματαιοδοξία.
-Ξέρεις τι έλεγε η Σαπφώ; "¨Την ομορφιά διακόνησα. Τι πιο μεγάλο θα μπορούσα;"

Η Μοναχή πέρασε από μπροστά μου κρύβοντας με δυσκολία τη νευρικότητά της, και κατέβηκε. Πήδησα έξω την ώρα που έκλεινε η πόρτα. Μπροστά εκείνη πίσω εγώ.
Βάδιζε σα να μη πατούσε στο έδαφος. Αέρινη. Και...αλήθεια δεν τάχυνε το βήμα της, παρά περπατούσε αργά και σταθερά. Κανονικά θα έπρεπε να βαδίζει γοργά αν ήθελε να με αποφύγει. Λες;...Ανεξέλεγκτες χαρές φτερούγισαν στο είναι μου. Η φωνή που μου έφερνε αντιρρήσεις είχε παραιτηθεί. Μιλούσα μόνος μου. Η Μοναχή ανέβηκε στο πεζοδρόμιο. Το ένδυμά της το πλαγιοκοπούσε ο αέρας από διάφορες κατευθύνσεις κι εγώ εκστατικός προσπαθούσα να διακρίνω τις γραμμές του κορμιού της.
Έστριψε στο επόμενο τετράγωνο δεξιά. Να πάω άραγε πιο κοντά να της μιλήσω; Όχι! όχι ακόμα. Να συνηθίσω λίγο στην ιδέα. Περίμενε θα δούμε. Η Μοναχή βγήκε στη τρίτη παράλληλη λεωφόρο με αυτήν που την άφησε το τραμ. Στάθηκε για λίγο μπροστά σ' ένα κτίριο κλασικού ύφους κι αμέσως μετά ανέβηκε τη μαρμάρινη σκάλα. "Μουσείο Ζωγραφικής" . Αυτή είναι η ευκαιρία! Με πρόσχημα τους πίνακες ζωγραφικής θα της μιλήσω. Άρχισα να τρέχω ανεβαίνοντας δύο -δύο τα σκαλιά. Μόλις έφτασα στην είσοδο με σταμάτησαν.- Εισιτήριο!

Πλήρωσα και μπήκα σαν τρελός στο μουσείο. Σταμάτησα λίγο στο φουαγιέ, κοίταξα δεξιά κι αριστερά κι αποφάσισα ν' αρχίσω από δεξιά, κάνοντας τον κύκλο των αιθουσών που κατέληγαν από την αριστερή πλευρά πάλι στο φουαγιέ. ] Πέρασα τις αίθουσες σαν μεθυσμένος. Τίποτα. Δεν ήταν πουθενά. Ξαναγύρισα άλλες δυο φορές τις αίθουσες με πιο αργούς ρυθμούς, κοιτώντας τόσο προσεκτικά, σα να μην έφταναν τα μάτια μου για να βλέπω. Πάλι τίποτα. Σα ν' άνοιξε η γη και την κατάπιε. Ρώτησα ένα φύλακα που θα έπρεπε οπωσδήποτε να την είχε δει. Κούνησε αρνητικά το κεφάλι του.

Κάθισα αποκαμωμένος στο καναπεδάκι του φουαγιέ. Σήκωσα το κεφάλι μου, πήρα βαθιά ανάσα και...... Ναι! Εκεί στον απέναντι τοίχο, σ' αυτόν τον υπέροχο πίνακα με την Παναγία, τον Ιησού δωδεκαετή, με το σιντριβάνι στο κέντρο, ναι, σ' αυτόν τον πίνακα δίπλα στην Παναγία στεκόταν η νεαρή Μοναχή, με κοιτούσε κατάματα και φαινόταν να κρατά την αναπνοή της. Πετάχτηκα όρθιος. Δεν είναι δυνατόν, ψιθύρισα, προσπαθώντας κάπου να στηριχτώ. Ήμουν μόνος, μ' εκείνη να με κοιτά κατάματα κρατώντας την αναπνοή της. Δεν μπορούσα πια να ελέγξω τα συναισθήματά μου. Το μόνο που ένιωθα ήταν τα δάκρυά μου. -

Τέτοια συγκίνηση!.. μονολόγησε ο φύλακας περνώντας από μπροστά μου. Ξανακάθισα στο καναπεδάκι, χωρίς να την αφήνω απ' τα μάτια μου. -Άπλωσε η Παναγία τα χέρια της και σε τράβηξε μέσα στον πίνακα; τη ρώτησα. Εκείνη με κοίταζε κατάματα κρατώντας την αναπνοή της. -Θα έρχομαι κάθε μέρα, θα σου απλώνω κι εγώ τα χέρια προσμένοντας να βγεις. Ο Θεός κι ο Έρωτας θα με βοηθήσουν. Δεν ξέρω πόσες ώρες έμεινα προσηλωμένος.΄Ένα χέρι ακούμπησε τον ώμο μου. Γύρισα αλαφιασμένος. Ήταν ο φύλακας:

- Σας ζητώ συγγνώμη, μα πέρασε κιόλας μισή ώρα που θα έπρεπε να είχαμε κλείσει. Σηκώθηκα. Πήγα πολύ κοντά στον πίνακα και της άπλωσα τα χέρια. Έξω η βροχή έκανε αισθητή την παρουσία της κι ο πόνος το ίδιο.

***

Copyright©Φαίδων Θεοφίλου

[στάχτες]

Το «2666» του Ρομπέρτο Μπολάνιο περιγράφει τον κόσμο σαν νεκρόκασα…

2012-02-07T09:43:00.001+01:00

ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ στη Lifo

«2666» του Ρομπέρτο Μπολάνιο: Τα πάντα μέσα στα πάντα

Το «2666» του Ρομπέρτο Μπολάνιο περιγράφει τον κόσμο σαν νεκρόκασα που τρίζει σε ένα μυθιστόρημα όπου ο αφηγητής παθαίνει υπέροχες αμνησίες που, παραδόξως, αντισταθμίζονται με θύελλες συγκινήσεων και αναμνήσεων.

Όσοι αγνοούν την ισπανική γλώσσα -όπως εμείς-, και βέβαια τη νοτιοαμερικάνικη ιστορική της παράδοση, δικαιολογημένα έχουν μείνει σύξυλοι με την πρωτοφανή γονιμότητά της, που σκόρπισε περήφανα αριστουργήματα σε όλη την υφήλιο, κάνοντας τις υπόλοιπες γλώσσες -τουλάχιστον για μιαν εποχή- υπηρέτριες του μεγαλείου της. Ποιοι είναι οι υποθαλάσσιοι δρόμοι που ακολούθησε αυτό το ντουέντε για να κορυφωθεί αγαλλιαστικά; Ποια η αιτία που έκανε τα προικισμένα παιδιά του Νότου να ζαλωθούν το πεπρωμένο των λαών τους και της δικής τους, καταδικής τους μοίρας;

Ο Μπολάνιο -που πέθανε μόλις πενήντα ετών- μπορούμε να πούμε, συμβατικά, ότι ανήκει στη δεύτερη και την τρίτη γενιά των λογοτεχνών που επαξίως διάβηκαν τα γλωσσικά τους σύνορα με μοναδικό διαβατήριο τη διαφορετική αίσθηση ζωής κι ενίοτε μια στέρεη γνώση του δυτικού πολιτισμού. Μπορούμε, λοιπόν, να διερωτηθούμε: τι κάνει ένα βιβλίο σαν το 2666 μοναδικό και αξιοσέβαστο; Ο απροετοίμαστος αναγνώστης -ειδικά όταν δεν έχει διαβάσει άλλο μυθιστόρημα του συγγραφέα, όπως εμείς- ευνόητο είναι να δυσανασχετεί με την όλη σύνθεση του βιβλίου που μοιάζει να συνθέτει (εξωτερικά) πέντε αυτόνομα βιβλία τα οποία, όπως μαθαίνουμε, ο ίδιος ο Μπολάνιο τα ήθελε ξεχωριστά, έστω και με τη συμπαθή υστεροβουλία της οικονομικής ενίσχυσης των παιδιών του. Την απάντηση τη δίνει το ίδιο το κείμενο, που εμπλέκει πολλή Ευρώπη (πάρα πολλή, θα λέγαμε) στην πλοκή του (τι Γερμανία, τι Γαλλία, τι Αγγλία, τι Ρωσία, Ρουμανία, Πολωνία - ακόμη και Ελλάδα), αμέτρητα πρόσωπα (γνωστών και αγνώστων), για να φτάσει τελικά στο κέντρο του μυθιστορήματος, που δεν είναι άλλο απο τη Σάντα Τερέζα, συνοριακή πόλη του Μεξικού, όπου τελούνται φόνοι ή ανθρωποθυσίες γυναικών.

Η ντουντούκα της διεθνούς κριτικής μίλησε για «ολοκληρωτικό» μυθιστόρημα (Βildungsroman), για γκανγκστερικό ρομάν με αλητόβιους και φονιάδες, για πολεμική μαρτυρία κι επιστημονίζουσα φαντασία, για ντανταΐζουσα τεχνοτροπία και υπερ-ρεαλιστική διάθεση. Η γενίκευση ασφαλώς είναι εύκολη, ωστόσο η ίδια η ανάγνωση θέτει μια σειρά προβλήματα στον αναγνώστη. Ποιος ο λόγος να μας αφηγηθεί το πρώτο μέρος με τους τρεις κριτικούς του Μπένο φον Αρτσιμπόλντι (Πελετιέ, Μορίνι, Εσπινόθα και τη δίδα Μόρτον), όταν στο τελευταίο μέρος, αλλά και στα υπόλοιπα τρία, έχουμε συχνές αναφορές στον συγγραφέα Αρτσιμπόλντι που -πραγματικός ή πλασματικός- βιογραφείται στο τελευταίο μέρος; Άλλωστε,

τα «εγκλήματα» με τις διακόσιες σφαγμένες γυναίκες (εμείς τις βγάλαμε περίπου 120) αρκούν απο μόνα τους να ικανοποιήσουν πάσα προσδοκία του βιβλιόφιλου. Στον ίδιο κύκλο με τους «Κριτικούς» ανήκουν ο «Αμαλφιτάνο» και ο «Φέητ» που, ακέραια από μόνα τους, σε σύγκριση με τα δύο τελευταία μέρη, επισκιάζονται ως κείμενα προετοιμαστικά και ελαφρώς ξεκρέμαστα.

Η γνώμη του φίλου του Ιγνάσιο Ετσεβαρρία έχει ειδικό βάρος: «Σε μια από τις πάμπολλες σημειώσεις του για το 2666, ο Μπολάνιο τονίζει την ύπαρξη στο έργο ενός “κρυφού κέντρου” που θα καλυπτόταν κάτω από αυτό που μπορούμε λ.χ. να θεωρήσουμε “φυσικό κέντρο”». Υπάρχουν λόγοι να πιστεύουμε ότι αυτό το «φυσικό κέντρο» πρέπει να είναι η πόλη Σάντα Τερέζα, πιστό αντίγραφο της πόλης Χουάρες, στα σύνορα του Μεξικού με τις ΗΠΑ.

Εκεί συγκλίνουν τελικά τα πέντε μέρη του μυθιστορήματος. Τυχαία, μήπως, ένα μπολανικό πρόσωπο πιστεύει ότι «σε αυτά τα εγκλήματα κρύβεται το μυστικό του κόσμου;». Μόνο που αν αυτό ισχύει, τότε η ύπαρξη του Αρτσιμπόλντι και οι ανθρωποκτονίες της Σάντα Τερέζα θα πρέπει όχι μόνο να επικοινωνούν εσωτερικά (και όντως αυτό συμβαίνει) αλλά να αλληλοσυμπληρώνονται εν είδει μεταφυσικού επιστεγάσματος. Πρόκειται για μια συνάρθρωση που (ευτυχώς) δεν επιτυγχάνεται, διαφορετικά θα είχαμε ένα συμπέρασμα ηθικο-λογοτεχνικό χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Συνάμα όμως αποτελεί κι έναν πανίσχυρο μηχανισμό που δεν βλέπει το τέρμα του όλου, αλλά την ολοκλήρωση του επιμέρους.

Για να γίνουμε πιο άμεσοι θα πρέπει να πούμε ότι το κύρος του βιβλίου δεν αφορά το «κρυφό» ή το «φυσικό κέντρο», αλλά τον τρόπο που ανακαλύπτει ο Μπολάνιο τα πρόσωπά του και την εν γένει πραγματικότητα. Ο ανορθολογισμός του, που συχνά συνορεύει με την παράδοση στην τρέλα, ευεργετείται από μιαν επινοητικότητα η οποία χαρίζει την περιζήτητη ισορροπία. «Οι Ισπανοί, φιλήδονοι κι ελάχιστα προνοητικοί, αναμείχθηκαν με τις Ινδιάνες, τις βίασαν, τις ανάγκασαν με τη βία να δεχτούν τη θρησκεία τους και πίστεψαν ότι με αυτό τον τρόπο η χώρα θα γινόταν λευκή. Οι Ισπανοί πίστευαν στον λευκό μπάσταρδο. Υπερεκτιμούσαν το σπέρμα τους. Την πάτησαν, όμως. Επιπλέον, οι Ισπανοί βίαζαν απο κάτω προς τα επάνω, ενώ αποδεδειγμένα πιο εύκολο είναι να βιάζεις απο επάνω προς τα κάτω» (σ. 379).

Επίσης, η κρίση του για τους Μεξικάνους συγγραφείς είναι υποτιμητική. Ο Μεξικάνος πάει σ’ ένα πάρκο για να διαβάσει τον Βαλερύ και κατόπιν σ’ ένα φιλικό σπίτι για κουβεντούλα. «Η σκιά του, ωστόσο, δεν τον ακολουθεί πια».

Τον εγκαταλείπει διότι δεν είναι αληθινό μέρος του εαυτού του. Ο Μπολάνιο έχει κατά νου το πλατωνικό σπήλαιο, οπότε τους διανοούμενους άνευ σκιάς (και με γυρισμένη την πλάτη) τους θεωρεί τυφλούς - εκτός πια κι αν διαθέτουν μάτια στον σβέρκο...

Η χαρακτηρολογία ενός ζωγράφου, που υπηρετούσε με συνέπεια την τέχνη της παρακμής ή του ανιμαλισμού, επιτρέπει στον αφηγητή να «προδώσει», θα λέγαμε, και το κλειδί της δικής του συγγραφικής τέχνης. «Οι πίνακες της πρώτης έκθεσης αυτής της σχολής ήταν μεγάλοι, τρία μέτρα επί δύο, κι έδειχναν μέσα σε ένα αμάλγαμα αποχρώσεων του γκρι τα απομεινάρια από το ναυάγιο της συνοικίας. Ήταν λες κι ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στη συνοικία είχε επιτευχθεί η απόλυτη συμβίωση. Με άλλα λόγια, μερικές φορές νόμιζες ότι ο ζωγράφος ζωγράφιζε τη συνοικία και άλλοτε ότι η συνοικία ζωγράφιζε τον ζωγράφο με άγριες και μελαγχολικές πινελιές» (σ. 80). Η «συνοικία» του Μπολάνιο είναι βέβαια η Σάντα Τερέζα (άσχετα αν τη μεταφέρει κατά τι σε όλη την Ευρώπη), όσο για τον τρόπο του, αφορά μια τεχνική όπου επινοούνται εικόνες (θρύμματα, θρύμματα), οι οποίες αποδίδουν την ορφάνια του κόσμου!

Πώς, λοιπόν, αποφασίζει να περιγράψει τον κόσμο «σαν νεκρόκασα που τρίζει», την πραγματικότητα «σαν μαστουρωμένο νταβατζή», τη φυλακή της Σάντα Τερέζα «σαν κομματιασμένη γυναίκα;». Ο αφηγητής παθαίνει υπέροχες αμνησίες, οι οποίες, παραδόξως, αντισταθμίζονται με θύελλες συγκινήσεων και αναμνήσεων. Όλα τα πρόσωπα υποβάλλονται σε περίπλοκες ανακρίσεις, καθώς κάθε φορά που η διήγηση χάνει τον δρόμο τον βρίσκει παρακάτω, για να τον χάσει και πάλι προς όφελος όχι τόσο της αφήγησης, αλλά ενός τραύματος που θέλει ν’ αποβεί οικουμενική τραγωδία και παρωδία. Η ανθρωπογνωσία του Μπολάνιο έχει κάτι το ινδιάνικο και συνάμα το στοχαστικό και προφανώς ευρωπαϊκό, το αίμα του γυρεύει την καταγωγή, κάνοντας συνεχώς τον γύρο του εαυτού του. Η Φλορίτα, για παράδειγμα, ουσιαστικά μιλάει για λογαριασμό του πατέρα του βιβλίου: «Στα όνειρά μου βλέπω τα εγκλήματα και είναι σαν να γίνεται έκρηξη σε μια συσκευή τηλεόρασης κι εγώ να βλέπω μέσα στα κομματάκια της οθόνης, που είναι σκόρπια στην κρεβατοκάμαρά μου, φρικτές σκηνές, θρήνο που δεν τελειώνει ποτέ. Και λέω: μπαλωματής ξυπόλυτος,

που λένε, και ράφτης ξηλωμένος».

Ομολογούμε ότι η σχέση του συγγραφέα με τη Γερμανία δεν μας είναι γνωστή, κατά συνέπεια αδυνατούμε να καταλάβουμε πώς ένας Χιλιανός που θέλει ν’ αθανατίσει την κόλαση της Σάντα Τερέζα βρίσκεται συνεχώς με το άλλο πόδι στην πατρίδα του Χίτλερ και του Καντ. Πέρα από την έλλειψη αυτού του γεωγραφικο-συγγραφικού μπούσουλα, το εκπληκτικό βιογράφημα του Χανς Ράιτερ, ή πιο σωστά του συγγραφέα Αρτσιμπόλντι, είναι τόσο καλό που παραμένει στην καρδιά του αναγνώστη αχαρακτήριστο. Άραγε, ποια είναι η βαθύτερη πατρότητα όλης αυτής της ανθρωπότητας που πελαγώνει μέσα στο βιβλίο; Ο Αρτσιμπόλντι απαντά σοφά: « Ένας πατέρας είναι μια κατασκότεινη στοά, μέσα στην οποία βαδίζουμε στα τυφλά, ψάχνοντας την πόρτα εξόδου».

Mεγάλη και πολύχρωμη κουβέρτα απλώνει ο αφηγητής, καθώς πότε πιάνει τον Αρτσιμπόλντι και πότε τον αφήνει, πιάνοντάς τον ακόμη καλύτερα. Ενώ πληροφορούμαστε τα νεανικά του ανέκδοτα, σε λίγες σελίδες μαθαίνουμε ότι η επίθεση στη Σοβιετική Ένωση άρχισε στις 22 Ιουνίου του ‘41. Ο Ράιτερ, φυσικά, ήταν παρών. Ασφαλώς δεν αναμένουμε ορθολογισμένη αφήγηση. Μάλλον οι χρονικές διολισθήσεις έχουν το πάνω χέρι, καθώς «είμαστε συνένοχοι στην πλαστοπροσωπία μέχρι τέλους». Τα πάντα μέσα στα πάντα...Ο Ράιτερ δεν σκεφτόταν την αυτοκτονία, γιατί πίστευε ότι ήταν ήδη νεκρός...

Kαι μια αμιγώς συγγραφική διευκρίνιση. «Η γραφή συνήθως είναι το κενό. Στα σωθικά του άντρα που γράφει δεν υπάρχει τίποτα. Εννοώ τίποτα που η γυναίκα του να μπορεί ν’ αναγνωρίσει σε μια δεδομένη στιγμή. Γράφει καθ’ υπαγόρευση. Το μυθιστόρημά του ή η ποιητική του συλλογή είναι αξιοπρεπείς, αξιοπρεπούλικες, και βγαίνουν όχι από την άσκηση του στυλ ή της θέλησης, όπως νομίζει ο φουκαράς εκείνος, αλλά χάρη σε μιαν άσκηση απόκρυψης. Είναι απαραίτητο να υπάρχουν πολλά βιβλία, πολλά σαγηνευτικά πεύκα,για να καλύψουν με βέλο από τα μοχθηρά βλέμματα το βιβλίο που αληθινά έχει σημασία, τη γαμημένη σπηλιά της δυστυχίας μας, το μαγικό άνθος του χειμώνα!» (σ. 1.021).

Αν ο αναγνώστης διαβεί ολόκληρη την οροσειρά των σελίδων -και θα τη διαβεί, διότι το βιβλίο τον αρπάζει απο τα μούτρα-, πιστεύουμε ότι τελικά θα βρει την καρδιά του βιβλίου στο τελευταίο μέρος. Κι εκεί τελικά θα επιστρέψει από νοσταλγία. Όχι πως τα «Εγκλήματα» με τις δολοφονημένες γυναίκες δεν ασκούν έλξη, αλλά η μορφή του Αρτσιμπόλντι διαθέτει μια γοητεία που μόνο τα ΒΙΒΛΙΑ με δική τους μοίρα επιτυγχάνουν, αν έχουν γραφτεί από το χέρι συγγραφέων «διαρκούς πυρακτώσεως».

Αξιζει, επισης, να τονίσουμε ότι μέσα στο 2666 εμφανίζονται άφθονες αναφορές στη σημερινή Ελλάδα. Ο Αρτσιμπόλντι καταφεύγει τελικά στα ελληνικά νησιά (Ικαρία, Αμοργό, Σαντορίνη, Σίφνο, Σύρο, Μύκονο, Νάξο) και φτάνει στο Μεσολόγγι, που είναι γεμάτο αναμνήσεις του Μπάυρον. Επίσης, βρίσκουμε και μια φράση για την «ελληνική πεζογραφία» που τη μεταφέρουμε ατόφια: «Ηχώ μιας ελληνικής πεζογραφίας που δεν περιέχει τίποτα περισσότερο από παιχνίδι και σφάλματα. Το παιχνίδι και το σφάλμα είναι η ώθηση των μικρότερων συγγραφέων και το πανί που τους κλείνει τα μάτια. Επίσης, είναι η υπόσχεση για τη μελλοντική τους ευτυχία».

***

Ρομπέρτο Μπολάνιο, 2666 Μτφρ.: Κρίτων Ηλιόπουλος Σελ.: 1.166, τιμή: €37,00, εκδόσεις Άγρα

Ίριδα Κούτσα, Βάλτε να πιούμε

2012-02-06T09:32:00.002+01:00

Φθινόπωρο. Η μπαλκονόπορτα ανοιχτή. Με κρατάς αγκαλιά στο κρεβάτι κι έχω καρφώσει το βλέμμα μου στις ταράτσες των απέναντι σπιτιών. Στις κεραίες, στον ουρανό. Στο μοναδικό αστέρι εκεί πάνω. Εκεί πάνω.

Σκηνές από ταινία στο μυαλό μου. Αίμα. Τρόμος. Θάνατος. Θυμάμαι ακόμα το ασημένιο καραβάκι που σου χα χαρίσει. Θυμάσαι; Τότε που είχαμε πρωτογνωριστεί. Τότε που οι εφιάλτες μου είχανε σάρκα και οστά και με κυνηγούσαν στη βεράντα. Κι εγώ έπαιρνα τη σκούπα μου και πέταγα ψηλά, πάνω απ’ το φεγγάρι. Αλλά ακόμα κι εκεί με βρίσκανε. Ακόμα κι εκεί. Και μετά με ρωτάς γιατί φοβάμαι το φεγγάρι.

Δε στο έχω πει αλλά μια μέρα στον ηλεκτρικό με πλησίασε ένας άντρας με μαύρα μαλλιά και φωτεινά μάτια. Μου έκλεισε το μάτι και μου είπε «Θα τα καταφέρεις». Τι; «Θα φύγεις». Χαμογέλασα. Πάντα ήξερα ότι θα φύγω. Αλλά ακόμα δεν ξέρω που θα πάω. Που να πάω.
Θα χειμωνιάσει. Και θα κλείνεις τη μπαλκονόπορτα γιατί θα κάνει κρύο. Θα με κρατάς πιο σφιχτά στην αγκαλιά σου και θα έχω καρφώσει το βλέμμα μου κάπου αλλού. Στο γραφείο, στο ταβάνι. Στο φως που θα μπαίνει κάτω απ’ την κλειστή πόρτα. Εκεί κάτω.

Ήχοι μακρινοί στην ψυχή μου. Τραγούδια. Στίχοι. Μουσικές. Θα σε ρωτήσω αν πιστεύεις ότι η πρώτη αγάπη είναι η πιο δυνατή. Θα μου πεις όχι. «Τουλάχιστον όχι για μένα». Και δε θα με ρωτήσεις. Φοβάσαι την απάντηση. Δεν είμαι η πρώτη σου αγάπη. Δεν είσαι η πρώτη μου αγάπη. Θα κρύψεις το πρόσωπό σου στο λαιμό μου. Πάντα το κάνεις αυτό όταν φοβάσαι.

Δε θα στο πω αλλά μια μέρα θα πλησιάσω έναν άντρα με άσπρα μαλλιά και σκοτεινά μάτια. Θα του πετάξω ένα νόμισμα και θα μπω στη βάρκα του. Θα του κλείσω το μάτι και θα του πω «Τα κατάφερα». Τι; «Έφυγα». Αλλά δε θα μου χαμογελάσει. Ξέρει που πάω.

***

[στάχτες]

Νέστορας Πουλάκος, Σ’ αγαπώ;

2012-02-05T12:27:00.000+01:00

Στον Στράτο και την Αγγελική,

τους κινηματογραφικούς μου ήρωες

ΕΙΣΠΝΟΗ

Καλοκαιρινό αεράκι φυσά στον έρημο δρόμο. Ζεστό, γεμάτο υγρασία, εποχή που τα κορμιά κολλάνε από τον ιδρώτα. Νύχτα έχει πέσει, στον ασφαλτωμένο δρόμο, κίτρινος όπως είναι από τα έντονα φώτα που τον κοιτάζουν από ψηλά, στριμωγμένος ανάμεσα στα ψηλά τείχη με τα συρματοπλέγματα που τον περιβάλλουν. Προστατεύουν τη βιομηχανική ζώνη πετρελαίων, δίνοντας στην ατμόσφαιρα του τοπίου μια αφαιρετικότητα κίνησης, μια εξαθλίωση της φύσης, μια απαξίωση ανθρώπινων συναισθημάτων και αδυναμιών.

Ένας άντρας με μακριά μαύρα μαλλιά, επιμελώς πιασμένα για να μην μπερδεύονται στο πρόσωπο του, βαδίζει εντός του δρόμου. Φοράει μαύρα ρούχα, καπνίζει, κοιτάζει τον μαύρο καπνό του φουγάρου. Δείχνει να σκέφτεται.. Λίγο πιο πίσω του, είναι μια κοπέλα. Πολύχρωμα ντυμένη, τρέχει ανέμελα κρατώντας ένα αναμμένο τσιγάρο στο δεξί της χέρι, χαμογελά, χαμογελά.. Τρέχει κατά πάνω του, όλο χαρά!

- Έι, όμορφε, περίμενε με.

Εκείνος γυρίζει. Την ίδια στιγμή, η όμορφη, αδύνατη, όλο ευλυγισία κοπέλα προσγειώνεται στην αγκαλιά του. Την κοιτάζει και μειδιά. Εκείνη τον φιλά στο λαιμό, στο μάγουλο, παντού στο πρόσωπο. Περιμένει να σταματήσει για να την φιλήσει όλο πάθος.

Μετά από λίγη ώρα κατηφορίζουν χέρι-χέρι τον δρόμο. Είναι άδειος. Αυτοκίνητο, άνθρωπος, ψυχή δεν πατάει. Μόνο ο ήχος των μηχανών πετρελαίου, τίποτε άλλο. Καθώς περπατούν, εκείνη του λέει

- Μ’ αγαπάς;

Ο άντρας σαστίζει. Μένει ακίνητος. Δεν κουνιούνται ούτε τα χαρακτηριστικά του προσώπου του. Τελικά της χαμογελά. Την φιλάει στο μάγουλο, την αρπάζει από το χέρι και συνεχίζουν την πορεία τους.

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΕ 3 ΠΡΑΞΕΙΣ

Πράξη 1η

Από το στενόχωρο σαλόνι του διαμερίσματος στο κέντρο της πόλης μπαίνουν ο θόρυβος των αμαξιών, το έντονο φως του καλοκαιρινού ήλιου και μια ανυπόφορη ζέστη.Η νεαρή κοπέλα ελαφρά ντυμένη κάθεται στον καναπέ μπροστά από μια παλιά γραφομηχανή σκεπτόμενη.. Από το μέσα δωμάτιο ακούγεται ανεπαίσθητα ο ήχος της τηλεόρασης. Ο μακρυμάλλης άντρας κάθεται στο κρεβάτι, χαζεύοντας κάποιους ανθρώπους να συζητούν έντονα, δροσιζόμενος κάτω από τον εκνευριστικό θόρυβο του ανεμιστήρα.

Μια στιγμή μετά σηκώνεται. Είναι ημίγυμνος. Κατευθύνεται στο σαλόνι. Πλησιάζει την καστανή μορφονιά, που παραπαίει πάνω από την γραφομηχανή. Την φιλάει στον ώμο και της τοποθετεί στη γραφομηχανή ένα φύλλο χαρτί. Όχι όμως για να γράψει αλλά για να διαβάσει αυτό που εκείνος έχει γράψει

Φορούσε το παλτό

που κάλυπτε τη γύμνια του κορμιού της

- αχ, σ’ αγαπώ μικρό

κι ασθενικό πλασματάκι της νιότης μου

Έλα κοντά μου

χωρίς εσένα

- όλα μάταια θα ναι.

Του πιάνει το χέρι και πάνε στο δωμάτιο..

Πράξη 2η

Σε ένα θολό μπαρ στο κέντρο της πολύβουης πόλης, εκείνη δούλευε υπό τους ήχους της τζαζ, σερβίροντας θαμώνες μέθυσους ερωτύλους ημι-αποτυχημένους καλλιτέχνες. Ζωγράφοι, μουσικοί, ποιητές μαζεμένοι στην καφέ ξύλινη μπάρα με εκείνη απαστράπτουσα να τους χαμογελά. Τότε, βράδυ βροχερό ήταν αν και καλοκαιριού, είχε κάτσει και εκείνος στη μία άκρη του μπαρ, πίνοντας το αγαπημένο του μπέρμπον. Από τα ηχεία ακουγόταν η μαγική φωνή του Κολτρέιν, ακολούθησαν οι γλυκές μελωδίες της Χόλιντει, του Μάιλς Ντέιβις, τους Λούις Άρμστρονγκ, του Κλίφορντ Μπράουν, του Λέστερ Γιανγκ.

Έπινε, έπινε και ξαναέπινε και την κοίταζε με μια τρυφεράδα και μια γλυκιά ένταση συναισθημάτων ηδονής και ερωτισμού. Με τι χάρη περιποιούταν τον κάθε περίεργο πελάτη της, λες και ήταν ένας καλός της φίλος ή ένας παλιός γνωστός μιας άλλης εποχής. Πότε πότε που περνούσε από δίπλα του τον φιλούσε, στιγμές στιγμές τον κοιτούσε από μακριά στα μάτια, ψηλάφιζε το κορμί του με τις αισθήσεις της υπερχειλισμένες από τις σκέψεις που έκανε. Εκείνος, με το κατσαρό μαύρο μαλλί του, να ακουμπάει τους ώμους του, ήταν ευτυχισμένος, χαμογελούσε, ένα διαρκές χαμόγελο χωρίς τέλος.

Πήρε μια χαρτοπετσέτα. Οι θαμώνες στο μπαρ λίγοι, η ώρα περασμένη, η καλοκαιρινή ατμόσφαιρα αν και βροχερή ήθελε βόλτα στην θάλασσα. Το κέντρο της πόλης έπνιγε τους εναπομείναντες κατοίκους του. Εκείνος όμως την περιμένει, προσμένει κάθε επόμενη κίνησή της. Γράφει στη χαρτοπετσέτα, δανειζόμενος μια πένα από τον διπλανό του μεθυσμένο λογοτέχνη. Γράφει για ώρα.

- Τι γράφεις, αγάπη μου; τον ρωτάει καθώς τον πλησιάζει.

- Να δες, της αποκρίνεται.

Συζητούσα - θυμάμαι έντονα, μαζί σου χθες βράδυ

δεν είχες πολλά να πεις μας ούτε και να δείξεις

για μια κοπέλα σου ‘λεγα που με πάθος ανακάλυψα

ουτοπία μου ξανάπες - μα τι άλλο θα περίμενα από σένα;

Άκου φίλε του εαυτού μου, θα την αγαπήσω μέχρι θανάτου- ακούς;

Η βροχή σταμάτησε. Έξω η νύχτα είναι πανέμορφη και η υγρή ατμόσφαιρα προδιαγράφει μια βόλτα μακράς διάρκειας. Φιλιούνται στη μέση της πλατείας όλο πάθος.

- Σε λατρεύω, του λέει.

- Όλο του βάρος του κόσμου η αγάπη μου, της φωνάζει γοερά.

Πράξη 3η

Ξημερώματα αυγουστιάτικης νύχτας, τα παράθυρα ανοικτά, οι κουρτίνες να ανεμίζουν απαλά, σχεδόν υπνωτικά από το ζεστό, αποπνικτικό αεράκι. Γυμνοί στο κρεβάτι, χωρίς σεντόνια, χωρίς μαξιλάρια, με ένα κίτρινο κατωσέντονο ν ακουμπά τα ιδρωμένα από τον έρωτα κορμιά τους. Εκείνος γυρισμένος πλάτη κοιτάζει την ανατολή πίσω από τις κεραίες της απέναντι πολυκατοικίας, εκείνη να κοιτάζει το ταβάνι παίζοντας με τα μαλλιά της. Του απλώνει το χέρι της, του χαϊδεύει τον λαιμό. Εκείνος το απολαμβάνει, δε δείχνει όμως την αντίδρασή του.

- Μη φύγεις, της λέει.

- Θα σου πω κάτι που έγραψα σήμερα για σένα. Άκου

Τα λόγια σου με κάνουν να λυγίζω, φωνές Σειρήνων σα να ηχούν

και εκείνο το χαμόγελο, εκείνο το άρωμα – ανεξίτηλα

Κλειστά τ’ αυτιά μου όμως θα κρατήσω, σ’ αυτό το

απεγνωσμένο ξέσπασμά σου γι’ αγάπη δε θα παραδοθώ

Μα θυμήσου τότε, από έρωτα κραύγαζες και πάλι,

και οι συνέπειες… καταστροφικές.

Εκείνος βάζει τα κλάματα. Προσπαθεί να τα πνίξει. Να μην ακουστεί.

- Δε θα φύγω, του λέει.

Βάζει κι εκείνη τα κλάματα. Δεν τα πνίγει όμως, τρέχουν στα μάγουλα της, ακούγονται οι λυγμοί της.

ΕΚΠΝΟΗ

Το σημείωμα έγραφε : «3 χρόνια μετά».Το μήνυμα στον τηλεφωνητή της έλεγε : «Συνάντηση στις 7, να δούμε την ανατολή».Χειμωνιάτικο ξημέρωμα, εθνική οδός, τα αυτοκίνητα πολλά, πηγαινοέρχονται, οι επιβάτες τους στην καθημερινή ρουτίνα της δουλειάς τους. Στον μικρό πεζόδρομο, μπροστά από την ταραγμένη θάλασσα της βιομηχανίας του πετρελαίου, μουντός καιρός, συννεφιασμένος φαίνεται. Ένας άντρας με μακριά μαύρα μαλλιά στέκει μόνος του καπνίζοντας. Φοράει γυαλιά ηλίου. Μαύρα ρούχα.

Τον πλησιάζει εκείνη. Μεγάλωσε. Της φαίνεται. Πιο ωραία από ποτέ. Με τη χλωμάδα στο πρόσωπό της, εκείνη την γοητευτική απόχρωση που μαγνητίζει τους άντρες.

- Σου πάνε οι άσπρες τρίχες, του λέει.

- Είσαι πολύ όμορφη, πονάω! της αποκρίνεται.

- Γιατί έφυγες; τον ρωτάει.

- Πιστεύω στη μοίρα, της απαντάει με κατεβασμένο το κεφάλι.

Για μια στιγμή δοκίμασα ότι νιώθεις

Σε κοιτώ και βλέπω να δακρύζεις, άραγε πόνος είναι πάλι;

Κοίτα τα μάτια μου, στεγνά - σε κάνει ν’ απορείς

Ο φόβος να νιώσω ότι λες, μου έγινε συνήθεια

Ένας άθλιος εγωκεντρικός μπάσταρδος μιλώντας στον καθρέφτη

από τις αναθυμιάσεις του αλκοόλ, ένας αντικατοπτρισμός

αυτό είμαι

Το χέρι σου γροθιά, σπάσε με και αναγεννήσου μέσα απ’ τα κομμάτια μου.

Βρες τη δεξαμενή σου και πλημμύρισε από έρωτα

Τίποτα δε μ’ αγγίζει πια, απλά περνά κι απομακρύνεται.

Μίσησε με και ίσως τότε να σωθείς…!

- Σκληροί στίχοι, γιατί;

- Μ’ αγαπάς; τη ρωτάει βγάζοντας τα γυαλιά, κοιτάζοντας την στα μάτια.

Του χαμογελά, του δίνει ένα φιλί, γυρίζει την πλάτη της και φεύγει. Του είχε αφήσει ένα κομμάτι από χαρτί στο χέρι :

Σ’ άκουσα λοιπόν κι ας συγκρούομαι μαζί σου

Κι αν πονάς και εκδικείσαι καταλαβαίνω

Στον έρωτα όμως, στην αγάπη, στο πάθος της απόλαυσης,

στην ελεγεία της πράξης, στην πεμπτουσία του συναισθήματος,

στην “Λυγεία” της καρδιάς μου, στο υπέρτατο αγαθό της ψυχής,

στο αλάτι της ύπαρξής μας,

σε αυτό το γαμημένο κάτι που μας κάνει ανθρώπους

ανθρώπους ναι! τρυφερούς μα και ερωτευμένους.Θα σε μισήσω, θα σε αγαπήσω

και θα σε σώσω...

...θα ερωτευτείς και πάλι!

***

Copyright©Νέστορας Πουλάκος

[στάχτες]

Λογοτεχνικά Επίκαιρα, ΕΝΘΥΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1912–2012)

2012-02-02T11:38:00.000+01:00

Τα «Λογοτεχνικά Επίκαιρα» συνεχίζουν το αφιέρωμα της ιστοσελίδας για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (1912 – 2012) με το περιοδικό ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ τχ. Ιουλίου Αυγούστου 1936.

Οι λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης και το έργο τους θα παρουσιαστούν μέσα από αναρτήσεις στην ιστοσελίδα http://logotexnika-epikaira.blogspot.com με αποστολή τευχών περιοδικών της πόλης αλλά και φωτογραφιών, χειρόγραφων ποιημάτων, εξώφυλλων περιοδικών κλπ που θα έχετε τη δυνατότητα να τα δείτε αναρτημένα κατά διαστήματα στην ιστοσελίδα.

Από την 1η σελίδα του περιοδικού:

Ιδρυταί του περιοδικού
Π. ΣΠΑΝΔΩΝΙΔΗΣ, Β. ΤΑΤΑΚΗΣ, ΣΤ. ΞΕΦΛΟΥΔΑΣ, Γ. ΔΕΛΙΟΣ, Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ, ΑΛΚ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ.

Επιμελητής της ύλης: Γ. ΔΕΛΙΟΣ
ΓΡΑΦΕΙΑ: Αετορράχης 31 - Θεσσαλονίκη

Η ύλη του τεύχους φιλοξενείται σε 50 σελίδες.

Λογοτεχνικά Επίκαιρα

Athens Review of Books, Φεβρουαρίου 2012

2012-02-02T06:46:00.003+01:00

Κυκλοφορεί το τεύχος Φεβρουαρίου της ARB

Το τεύχος Φεβρουαρίου της Athens Review of Books είναι αφιερωμένο στον Ουμπέρτο Έκο. Γράφει ο Πέτρος Μαρτινίδης.

• Η ARB με το editorial της («Τα εν πολλαίς αμαρτίαις…») γράφει αυτά που δεν θα διαβάσετε πουθενά αλλού: για τον αγώνα που καταβάλλουν τα απομεινάρια του συστήματος των media τα οποία προσπαθούν με νύχια και με δόντια να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας όλες τις παλιές μεθόδους που καλά γνωρίζουν και προωθώντας έναν δημόσιο λόγο που ενθαρρύνει τον πιο ακραίο λαϊκισμό. Όλα για την προσπάθεια της τελευταίας λεηλασίας της χώρας! Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα μας: http://www.booksreview.gr/

• Ο Παναγής Βουρλούμης γράφει για την έμφυτη κλίση του ελληνικού συστήματος εξουσίας.

• Ο Θεόδωρος Παπαλεξόπουλος θίγει ένα ζήτημα που όλοι αποφεύγουν: το «Μαύρο Κουτί» της Ελληνικής Δικαιοσύνης.

• Ο Δημήτρης Α. Ιωάννου γράφει για την αναπόφευκτη «εσωτερική υποτίμηση». Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα μας: http://www.booksreview.gr/

• Η Γεωργία Πανοπούλου γράφει για την Κρίση και τους… Νεφελίμ.

• Ο Γιώργος Β. Δερτιλής γράφει για τον «προαιώνιο Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο».

• Ο Παύλος Σούρλας γράφει για τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και για τα παθήματα που ως μαθήματα ξεχνιούνται επικίνδυνα, όπως η πραγματική αξία της φιλελεύθερης συνταγματικής και κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

• Ο Βίκτωρ Ιβάνοβιτς γράφει για τον Ιωάννη-Πέτρο Κουλιανό ένα ρέκβιεμ σε φόντο μεταφυσικού θρίλερ.

• Ο Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος αυτή τη φορά γράφει για το ποδόσφαιρο: Και θέαμα και θρησκεία.

• Ο Μίλτος Φραγκόπουλος γράφει για τον αφανή πρωτοπόρο Ουώλτερ Πέιτερ αλλά και για τον άθλο της ελληνικής μετάφρασής του.

• Ο Μανώλης Βασιλάκης παρουσιάζει ένα επεισόδιο από τις αθλιότητες του Καθεστώτος της Δεκαετίας του ’80, τις επιθέσεις εναντίον του Μάνου Χατζιδάκι, με αφορμή την προσπάθεια μεταμοντέρνων πανεπιστημιακών να παρουσιάσουν μια πλαστή εικόνα, γράφοντας περί… «κοινωνικής επιθετικότητας του Μάνου Χατζιδάκι» (!), αλλά και με αφορμή τα πρόσφατα κατορθώματα του επί 23 χρόνια βουλευτή και 5 φορές (υφ/)υπουργού Κίμωνα Κουλούρη, που είχε δηλώσει: «Τι εκφράζει και τι εκπροσωπεί σε τούτο τον τόπο ο Μάνος Χατζιδάκις;».

Ακόμη:

• Δανιήλ Ιακώβ, Μανόλης Τριανταφυλλίδης – Ο δάσκαλος, ο επιστήμονας, ο αγωνιστής

• Ηρακλής Μήλλας, Μια Πόλη που αγαπήθηκε

• Αντώνης Χατζημωυσής, Αλαίν τε Μποττόν

• Ιακώβ Σιμπή, Το σφραγισμένο βαγόνι της μνήμης

• Χάρης Βλαβιανός, Ανθολογία ερωτικής ποίησης – 2

• Παρασκευή Κατσάνη, Πρώτο σχεδίασμα οικογένειας. Ποίημα

• Αφιέρωμα στον ΠΑΝ. ΜΟΥΛΛΑ

– Μίλτος Πεχλιβάνος, Από τις «Ενωμένες Πολιτείες της Γραφής» – Ο Παν. Μουλλάς και η αυτοβιογραφία

– Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη, Ο Παπαδιαμάντης του Μουλλά

– Μαίρη Μικέ, Η τελευταία ανέκδοτη εργασία του Παν. Μουλλά – Γ.Μ. Βιζυηνός, Στους δρόμους της λογιοσύνης: Κείμενα γνώσης, θεωρίας και κριτικής

– Βενετία Αποστολίδου, Η Νεοελληνική Φιλολογία στη Μεταπολίτευση – Η εκλογή του Παν. Μουλλά ως σημείο συνέχειας και ασυνέχειας

– Ιωάννα Ναούμ, Ο αναγνώστης Πάνος Μουλλάς: σε διάλογο με τις εποχές

Σχέδιο εξωφύλλου: ο Ουμπέρτο Έκο από τον Κωνσταντίνο Παπαμιχαλόπουλο.

Βασίλης Τσιαμπούσης, Σάλτο Μορτάλε

2012-01-31T11:26:00.001+01:00

Διηγήματα. Εκδόσεις Μεταίχμιο

Δεκαπέντε διηγήματα του βραβευμένου δραμινού συγγραφέα Βασίλη Τσιαμπούση, κάποια από τα οποία διαπλέκονται μεταξύ τους, συνιστούν τη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο Σάλτο μορτάλε. Ο συγγραφέας ξανοίγεται και σε θέματα που τ’ άγγιζε ακροθιγώς στα προηγούμενα κείμενά του, όπως ο έρωτας και το χρήμα. Φυσικά, οι εικόνες του παρελθόντος και τα πρόσωπα που παρήλθαν συνεχίζουν να αποτελούν το βασικό κοίτασμα για τις αναφορές του.

***

Κριτική της Ελισάβετ Kοτζιά

Το σάλτο του ρίσκου

Η βαθιά Ελλάδα, η επαρχιακή Ελλάδα, η αστικοποιημένη Ελλάδα ξεχειλίζει μέσα από τις σελίδες της πέμπτης διηγηματογραφικής συλλογής του Βασίλη Τσιαμπούση «Σάλτο Μορτάλε» (Μεταίχμιο, σελ. 284). Ο πενηνταοκτάχρονος Βορειοελλαδίτης πεζογράφος απεικονίζει μέσα στις σελίδες των δεκαέξι ρεαλιστικών διηγημάτων του μια ατμόσφαιρα πολύ γνωστή, ένα περιβάλλον ευρέως αναγνωρίσιμο, έναν κόσμο ζωηρά οικείο, τον οποίο είχε αρχίσει να ιχνογραφεί από τα παλαιότερα έργα του – το μυθιστόρημα «Εκτός Εδρας» (1993) και τη συλλογή «Η γλυκιά Μπονόρα» (2000). Αντιηρωικοί, αδύναμοι, εγωιστές οι πολυάριθμοι ήρωές του ζουν την τετριμμένη τους ζωή μέσα σε μια διαρκή διελκυστίνδα, παλεύοντας με τους δαίμονες της πεζής καθημερινότητας, χωρίς οράματα και χωρίς εξάρσεις. Σύζυγοι, τέκνα, συγγενείς, εραστές, διαζευγμένοι, συμμαθητές, φίλοι – απορροφημένοι από συμφέροντα και μικροϋπολογισμούς, από κουτοπόνηρες ιδιοτέλειες, από ιδιοτροπίες, έμμονές και καβγάδες. Πρόκειται για έναν κόσμο γεωγραφικά μικρό και ψυχικά στενό, κόσμο ωστόσο που δεν είναι ούτε ασφυκτικός ούτε απελπισμένος. Κατά βάθος, κανείς δεν ονειρεύεται αλλαγές και δεν παραπονιέται. Ισως διότι το μυαλό τους δεν φτάνει ώς εκεί. Ισως και διότι ο εγωκεντρισμός τους χαρίζει ζωή ακόμα κι αν αυτό συμβαίνει εις βάρος των άλλων. Κι επίσης διότι τα κείμενα του Τσιαμπούση διανθίζονται από αρκετό χιούμορ - όπως και παλαιότερα οι διάλογοι των ηρώων του γίνονται συχνά με ιδιαίτερο μπρίο και κέφι.

Διαθέτοντας 24χρονη πεζογραφική παρουσία, ο Βασίλης Τσιαμπούσης οικοδομεί με ιδιαίτερη επιμονή σχέσεις ανάμεσα σε κάθε λογής ανθρώπους ενός ελληνικού περιβάλλοντος που αστικοποιήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Πολυκατοικίες, διαμερίσματα, αντιπαροχές, ακάλυπτοι χώροι, προσκυνήματα σε μοναστήρια, παραθαλάσσια κάμπινγκ, αγρυπνίες νεκρών, ταξίδια σε καταστρώματα φεριμπότ. Συμφεροντολόγοι, κουτσομπόληδες, καβγατζήδες, οι ήρωες δεν αφήνουν ψίχουλο να πέσει χάμω χωρίς να φροντίσουν να βγάλουν διάφορο. Μέχρι και τα παιδιά τους χρησιμοποιούν σαν άσους κάτω απ’ το μανίκι. Σκληρά καρύδια, όλοι τους διεκδικούν στυγνά το δικό τους. Η ελληνική πολυκατοικία αποτελεί βέβαια προνομιακό τόπο των ιστοριών αυτών. Εριστικοί, αναιδείς, χωρίς αλληλεγγύη. Γείτονες που επί χρόνια μοιάζει σαν να ζουν ο ένας μες στο σπίτι του άλλου. Η νοοτροπία της κλειστής κοινότητας μεταφερμένη στην πόλη με περιστατικά ωστόσο κωμικά, που συχνά προκαλούν γέλιο.

Αυτό είναι. Και σ’ όποιον αρέσει. Σ’ όποιον δεν αρέσει διαθέτει την πολυτέλεια να φύγει. Οπως κατ’ επανάληψιν το προσπάθησε και στο τέλος το πέτυχε η Αθηνά, η ηρωίδα που συναντάμε σε αρκετά διηγήματα, όχι όμως ζωντανή, αλλά είτε ως κουφάρι στο φέρετρο είτε ως τροχιά απονενοημένου διαβήματος από τη βεράντα της στο τσιμέντο του ακάλυπτου χώρου. Ο ηθελημένος αυτός θάνατος είναι αποδεκτός με σχετική ψυχραιμία. Εκείνος που δεν είναι ανεκτό, που δεν χωνεύεται, που δεν αντέχεται είναι ο θάνατος ενός παιδιού που στη «Γλυκιά Μπονόρα» οδηγεί στη νεκρική σιωπή και στην παρούσα συλλογή σε μια ανεξέλεγκτη, σπαρακτική απελπισία. Υπάρχει ακόμα ένα σάλτο μορτάλε στη συλλογή – μόνο που αυτήν τη φορά μοιάζει να αναλαμβάνει ένα δημιουργικότερο ρίσκο. Συνδέεται με την τόλμη της νεότητας που τα παίζει όλα για όλα, γιατί ακόμα πιστεύει (ακόμα δεν έχει αποκλείσει) το θαύμα. Το ομώνυμο προς τη συλλογή πρώτο κείμενο είναι ένα από τα ωραία νεοελληνικά διηγήματα. Βάζοντας στοίχημα την ίδια της τη ζωή, σε μια κρίση παρορμητικότητας, η νεαρή πρωταγωνίστρια βουτάει από ένα ψηλό κλαδί πλάτανου μέσα στη γούρνα του νερού που είναι σφηνωμένη στα βράχια. Και αναδύεται αβλαβής. Ναι, η υπέρβαση είναι δυνατή. Μόνο που η πρωταγωνίστρια είναι Αγγλίδα (τουρίστρια) και όχι Ελληνίδα. Είναι τυχαίο;

[«Καθημερινή»]

Διαβάστε ένα απόσπασμα του βιβλίου

Βασίλης Τσιαμπούσης, Σάλτο Μορτάλε -απόσπασμα

2012-01-31T08:16:00.004+01:00

Εκδόσεις Μεταίχμιο

[απόσπασμα από το βιβλίο]

Robert Motherwell, Elegy to the Spanish Republic

Το εστιατόριο «Ο Πλάτανος», ένα διώροφο πέτρινο χτίσμα, βρίσκεται σε μικρή απόσταση απ’ το ρέμα που κατηφορίζει τον καταπράσινο λόφο. Κάθε λίγα μέτρα το νερό, αφρισμένο, πέφτει μέσα σε βαθιές γούρνες που το ίδιο σμίλεψε στους βράχους κι έπειτα ξεχύνεται προς τα κατάντη. Η βοή του μοιάζει με χαρούμενο τραγούδι για κείνους που τους αγαπάει η ζωή και λυπητερό για όσους κουβαλούν σταυρούς και βάσανα.

Είναι μεσημέρι καλοκαιριού. Το μεσήλικο ζευγάρι, μετά από το προσκύνημα στο μοναστήρι του Οσίου Λουκά, κάθε¬ται στον φαρδύ εξώστη του εστιατορίου αποζητώντας δροσιά.

Απέναντί τους πέντ’ έξι γυφτόπαιδα ανεβασμένα στα κλαδιά ενός αιωνόβιου πλάτανου κάνουν θεαματικές βουτιές και πέφτουν στο νερό με κίνδυνο να τσακιστούν στα βράχια. Χαριεντίζονται και σπρώχνονται μεταξύ τους σαν η ζωή τους να μην αξίζει τίποτε. Σε κάποια στιγμή ένα απ’ αυτά κατεβάζει το σώβρακό του και δείχνει τον κώλο του.

Ο ιδιοκτήτης του εστιατορίου ωρύεται στο ασύρματο τηλέφωνο: «Κύριε αστυνόμε, ελάτε πριν έχουμε κάνα θύμα!». Και, μόλις κλείνει το τηλέφωνο, βάζει μια φωνή: «Ρε κωλόπαιδα, άι στο διάολο, η ίδια ιστορία κάθε μέρα…».

Τα γυφτάκια απαντούν με αστείες γκριμάτσες και πρόστυχες χειρονομίες. Τρεις νεαρές Αγγλίδες έχουν τρελαθεί να τα φωτογραφίζουν.

«Αυτά τα κορίτσια ήταν και στο μοναστήρι!», λέει η γυναίκα. «Η πιο ψηλή γονάτισε μπροστά στο σκήνωμα του αγίου κι από πίσω φαινόταν το βρακί της, ένα κορδόνι όλο κι όλο».

«Είναι τόσο νέες, που όλα τους επιτρέπονται», απαντάει ο άντρας. Η γυναίκα βγάζει τα γυαλιά της και με μια χαρτοπετσέτα σκουπίζει τα μάτια της.

Εκείνη τη στιγμή καταφτάνει ο σερβιτόρος με την παραγγελία. Αρχίζουν να τσιμπούν κομματάκια κρέας, ντομάτα και τυρί, και πίνουν μπίρα, όταν από το διπλανό τραπέζι ακούν έναν διάλογο που μοιάζει με καβγά. Μια απ’ τις κοπέλες έχει σηκωθεί απ’ τη θέση της και βαδίζει προς τη σκάλα. Οι φίλες της προσπαθούν να τη συγκρατήσουν, «Σάρα, δεν έχει νόημα!», λέει στ’ αγγλικά η πιο ψηλή κι η τρίτη συμπληρώνει: «Αν το κάνεις, είσαι τρελή!».

Η Σάρα, όμως, που φοράει σορτς, πάνινα παπούτσια κι ένα κόκκινο φανελάκι στο χρώμα των μαλλιών της, δεν τις λογαριάζει. Κατεβαίνει στο πλακόστρωτο που χωρίζει το εστιατόριο απ’ το ρέμα, ενώ η πιο κοντή απ’ τις κοπέλες αναζητάει εναγωνίως τον σερβιτόρο. Μόλις τον βλέπει, ένας καταρράκτης λέξεων ξεχύνεται απ’ το στόμα της, εκείνος όμως δεν καταλαβαίνει αγγλικά.

«Η κοκκινομάλλα θέλει να πηδήσει απ’ το πλατάνι μέσα στη γούρνα», του εξηγεί ο άντρας. «Κι αυτή σου ζητάει να φωνάξεις την αστυνομία».

Ο σερβιτόρος και η Αγγλίδα ορμούν μέσα στο εστιατό¬ριο, ενώ οι άλλες δυο κοπέλες έχουν φτάσει κάτω απ’ το δέντρο στ’ οποίο είναι σκαρφαλωμένα τα γυφτάκια.

Η Σάρα βγάζει τα γυαλιά ηλίου και τα παπούτσια της, αδειάζει τις τσέπες της απ’ το περιεχόμενό τους και τα δίνει όλα στη φίλη της. Εκείνη αρνείται να τα κρατήσει και η άλλη τα παρατάει καταγής. Κρατάει μόνο έναν μικρό κοκάλινο σταυρό που, για να έχει τα χέρια της ελεύθερα, τον δαγκώνει κι αρχίζει να σκαρφαλώνει στο δέντρο. Η φίλη της κάνει μια τελευταία προσπάθεια να τη μεταπείσει και, όταν συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί, σκύβει και μαζεύει απ’ το χώμα τα γυαλιά, τα παπούτσια, ένα πακέτο τσιγάρα και κάνα δυο χαρτονομίσματα.

Η Σάρα φτάνει στο χοντρό κλαδί, όπου είναι και τα γυφτάκια. Εκείνα την κοιτάζουν σαν να πρόκειται για κακόγουστο αστείο. Ένα παιδί πηδάει στο νερό σηκώνοντας στον αέρα διάφανες ριπές.

Η κοπέλα καταλαμβάνει τη θέση του στο κλαδί και κοιτάζει κάτω, σαν να μετράει το ύψος. Έπειτα με το βλέμ¬μα αναζητά τις φίλες της, φαίνεται πως ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι αυτό που για τα γυφτάκια είναι μια φιγούρα, μια επίδειξη, γι’ αυτήν μπορεί να είναι πήδημα θανάτου.

Η πιο κοντή απ’ τα κορίτσια, που κατέβηκε τελευταία απ’ τον εξώστη του εστιατορίου, της κάνει νόημα να τα παρατήσει και να γυρίσει πίσω. «Σκέψου κι εμάς!», φωνάζει.

Αντί γι’ απάντηση η Σάρα σκαρφαλώνει σ’ ένα κλαδί που βρίσκεται δυο μέτρα ψηλότερα απ’ το προηγούμενο.

Στέκεται πάνω απ’ τα παιδιά που τώρα την κοιτάζουν μ’ ανοιχτό το στόμα. Οι δυο φιλενάδες της έχουν γίνει κάτωχρες! Κάτι λένε στα αγγλικά, που δεν το πιάνει κανείς. Οι πελάτες του εστιατορίου έχουν σηκωθεί όρθιοι.

Η Σάρα λυγίζει τα πόδια της και κάθεται στο κλαδί. Τα κόκκινα μαλλιά της μοιάζουν με φωτοστέφανο και τα όμορφα μπούτια της φτιαγμένα από χρυσάφι. Κουνάει το δεξί της χέρι σ’ έναν χαιρετισμό που μπορεί να ’ναι ο τελευταίος της. Έπειτα βγάζει από το στόμα της τον σταυρό, τον φιλάει και τον κρύβει μέσα στο φανελάκι της.

Ενόσω αυτοσυγκεντρώνεται, η αγωνία κυριεύει τους πάντες. Ο άντρας μουρμουρίζει:

«Δεν θα τα καταφέρει!».

«Σταμάτα!», του λέει η γυναίκα.

«Είναι πολύ ψηλά, θα σκοτωθεί!».

Η κοπέλα αφήνει το σώμα της να γλιστρήσει στο κενό, ίπταται με τα χέρια ανοιχτά και βυθίζεται σε μια από τις γούρνες. Για ένα δευτερόλεπτο κανείς δεν μιλάει, κανείς δεν ξέρει αν στον πάτο υπάρχει ένας σωρός από εξαρθρωμένα κόκαλα ή μια ζωντανή ψυχή. Έπειτα εκείνη αναδύεται ανασαίνοντας μ’ όλη τη δύναμη των πνευμόνων της. Οι δύο φίλες της τσιρίζουν ανακουφισμένες, τρέχουν και, από ύψος μισού μέτρου, πηδούν στο νερό. Οι τρεις τους αγκαλιάζονται, γελούν και κλαίνε ταυτόχρονα. Τους πανηγυρισμούς τους συμπληρώνουν τα χειροκροτήματα και οι επιδοκιμασίες των γυφτόπαιδων που ίσως δεν αποτόλμησαν ποτέ τέτοιο εγχείρημα.

Μέχρι οι κοπέλες να βγουν απ’ το νερό, καταφτάνει το αυτοκίνητο της αστυνομίας. Τα γυφτάκια κατεβαίνουν από το δέντρο κι απομακρύνονται γελώντας και βρίζοντας. Από το περιπολικό βγαίνει ένας χωροφύλακας με τσαλακωμένο παντελόνι και ιδρωμένο πουκάμισο. Προσπαθεί κάτι να πει στα κορίτσια, αλλά δεν ξέρει ξένη γλώσσα. Αναζητάει βοήθεια απ’ αυτούς που βρίσκονται στον εξώστη του εστιατορίου:

«Μιλάει κανείς αγγλικά; Γερμανικά;», αλλά δεν παίρ¬νει καμία απάντηση. «Στις πατρίδες τους είναι ρομπότ κι εδώ κάνουν ό,τι τους κατέβει στο κεφάλι», μουρμουρίζει. Έπειτα στρέφεται προς τα γυφτάκια: «Εσάς, ρε καρβουνιάρηδες, άμα σας πιάσω, θα σας σκίσω σαν σαρδέλες!».

Τελικά, οι Αγγλίδες αποσύρονται στην τουαλέτα του εστιατορίου και σε λίγο εμφανίζονται φορώντας στεγνά ρούχα. Έρχονται και ξανακάθονται στο τραπέζι τους, γελάνε σαν καρδερίνες και χαϊδεύουν η μια τα μαλλιά της άλλης.

Η πιο ψηλή τηλεφωνεί σ’ έναν φίλο τους: «Τομ, η Σάρα έκανε κάτι καταπληκτικό! Πήδηξε από έναν πλάτανο, από ύψος οχτώ μέτρων, σε μια γούρνα με νερό!». Ο Τομ κάτι της λέει και η κοπέλα εκνευρίζεται: «Μην είσαι ανόητος, ήταν πολύ επικίνδυνο!». Και στην προφανή ερώτηση του άλλου «Τότε γιατί το έκανε;», ξεσπάει: «Για να ρωτάς εσύ!».

Το τηλέφωνο το παίρνει η τρίτη κοπέλα της παρέας. «Είναι αλήθεια, Τομ!», του λέει. «Αλλά από την αγωνία μας δεν βγάλαμε φωτογραφίες».

Σε λίγο ο άντρας σηκώνεται και τις πλησιάζει.

«Με συγχωρείτε», απευθύνεται στη Σάρα, «σας φωτογράφησα τη στιγμή που πέφτατε απ’ το δέντρο».

Δείχνει στα κορίτσια την ψηφιακή του κάμερα κι εκείνες ενθουσιάζονται. Η μηχανή αλλάζει χέρια, ενώ η ψηλή ξαναπαίρνει τηλέφωνο στον Τομ: «Για να πιστέψεις», ξεφωνίζει, «η Σάρα θα ξαναπηδήσει και θα βγάλουμε φω¬τογραφία! Αλλά να ξέρεις ότι… μόνο οι μικρόψυχοι έχουν ανάγκη να δουν για να πιστέψουν!». Κλείνει το τηλέφωνο, «Εγώ ό,τι είχα να πω το είπα!».

Πάνω σε δυο πρόχειρα φύλλα χαρτιού ανταλλάσσονται οι ηλεκτρονικές και ταχυδρομικές διευθύνσεις τους. Στο μεταξύ έχει πλησιάσει στο τραπέζι και η σύζυγος του άντρα, «Σας είδαμε και στον Όσιο Λουκά», λέει. Και μετά από έναν στιγμιαίο δισταγμό, «Η κόρη μας έχει σοβαρό πρόβλημα υγείας και γυρίζουμε από μοναστήρι σε μοναστήρι».

Η διάθεση των κοριτσιών αλλάζει απότομα. «Λυπούμαστε πολύ», ψιθυρίζουν.

Ο άντρας, ήρεμα, της λέει στα ελληνικά: «Αυτό… δεν έπρεπε να το πεις!».

H κοκκινομάλλα κοιτάζει μια εκείνον και μια τη γυναίκα του. «Όλα εντάξει, μη στενοχωριέστε για μας», λέει. Έπειτα κάτι σκέφτεται, ψάχνει στις τσέπες της και βρίσκει το σταυρουδάκι που κρατούσε κατά την πτώση της. Διστάζει για ένα δευτερόλεπτο, «Αυτό σας το δίνω σαν αντάλλαγμα για τη φωτογραφία που θα μου στείλετε». Ο άντρας δεν θέλει να το πάρει, αλλά εκείνη επιμένει: «Το δίνω για την κόρη σας!».

Η σύζυγος παίρνει το σταυρουδάκι, το φιλάει και το σφίγγει στη χούφτα της σαν τιμιόξυλο. Δεν έχουν κάτι άλλο να πουν και το ζευγάρι ξαναγυρίζει στο τραπέζι του. Καλούν τον σερβιτόρο, πληρώνουν τον λογαριασμό, χαιρετούν και φεύγουν. Κατεβαίνουν τις σκάλες και βαδίζουν κατά μήκος του ρέματος. Λίγο παρακάτω ο άντρας λέει: «Κοίταξε σ’ αυτό το σημείο… Η κλίση του εδάφους σχεδόν σβήνει κι ούτε γούρνες ούτε καταρράχτες πια».

«Μακάρι κι η ζωή μας να μην είχε ούτε πάνω ούτε κάτω», απαντάει η γυναίκα έτοιμη να κλάψει.

Μετά από λίγο φτάνουν πέρα απ’ τον αναπλασμένο χώρο, τα μαγαζιά και τα σπίτια τέλειωσαν κι αντί για πλακόστρωτο υπάρχει πατημένο χώμα. Το ρέμα συνεχίζει να κυλάει ψιθυρίζοντας το ίδιο μοτίβο:

Στους βάλτους και στα έλη, μάνα μου,

εκεί θα πάω ν’ αναπαυτώ…

Πέτρος Κυρίμης, Η Μοναξιά του Έρωτα

2012-01-30T07:03:00.002+01:00

Είκοσι έξι είκοσι εφτά χρονών πρέπει να ήμουνα εκείνη την Πρωτοχρονιά που ένοιωθα ποιο φτωχός και μόνος ακόμα κι από τον Λάζαρο του Ευαγγελίου.

Εκείνος ο έρωτας που κράτησε τρία χρόνια, τρία μαγικά καλοκαίρια είχε φτάσει στο τέλος του, δηλαδή μόνο από την πλευρά εκείνης, γιατί εγώ την αγαπούσα, θεέ μου πόσο την αγαπούσα ακόμα και έτρεχα από περίπτερο σε περίπτερο γιατί τότε στα σπίτια δεν είχαμε όλοι τηλέφωνα και ήτανε παραμονή Πρωτοχρονιάς και όλοι θέλανε να τηλεφωνήσουν και με σκουντάγανε να τελειώσω γρήγορα και από τα μάτια μου τρέχανε δάκρυα γιατί την παρακαλούσα ν α βγει για λίγο από το σπίτι της να την δω μόνο κι εκείνη ούτε ναι, ούτε όχι, κι έτσι έτρεχα στο άλλο πιο κοντινό περίπτερο μα κι εκεί τα ίδια και το βράδυ που ο χρόνος θα άλλαζε όλα τα σπίτια φωτισμένα και χαρές και τραγούδια από μέσα και την αγαπούσα, θεέ μου πόσο την αγαπούσα και λίγο πριν τα μεσάνυχτα περπατούσα χωρίς σκοπό μέσα σε έρημους δρόμους και ένοιωθα μέχρι τα βάθη της ψυχής μου την θλίψη που έχει κανείς όταν πιστεύει ότι όλοι είναι ευτυχισμένοι εκτός από εκείνον.

Περιπλανώμενος δυστυχισμένος που λέει το τραγούδι και ψυχή δεν συναντούσα μέχρι που άκουσα βήματα και γυρνώντας είδα την ακαθόριστη φιγούρα ενός άντρα.

«Να κι άλλος σαν και μένα» σκέφτηκα χωρίς να με παρηγορεί και πολύ αυτό κι άρχισα να κάνω σκέψεις για τους λόγους που θα μπορούσαν να τον κάνουν τέτοια νύχτα να περπατάει ολομόναχος.

Ο πρώτος λόγος που σκέφτηκα ήταν πως μάλωσε με την γυναίκα του όμως τον έδιωξα αμέσως γιατί είπα ότι τέτοια μέρα…και οι παντρεμένοι έχουν ψυχή.

Συνέχισα έτσι να απασχολώ το μυαλό μου μέχρι που διαπίστωσα ότι σε όποιο στενό έστριβα αυτός με ακολουθούσε.

Ξαφνιασμένος σταμάτησα σε ένα φανάρι για να δω τι θα κάνει και τότε άκουσα δίπλα μου μια φωνή κοριτσίστικη να με ρωτάει τι ώρα είναι.

«Πούστης» λέω με τσαντίλα μέσα μου κι αφού του είπα την ώρα πέρασα γρήγορα απέναντι για να τον αποφύγω και νάτον δίπλα μου πάλι να με ρωτάει μελιστάλακτα αν θα μου άρεσε να μου κάνει για λίγο παρέα.

Του είπα κοφτά να με αφήσει ήσυχο και προχώρησα μέσα στα στενά με την καρδιά να τσαλαβουτάει μέσα σε μια λιμνούλα ακεφιάς και λύπης μέχρι που πήρα είδηση ότι εκείνος εξακολουθούσε να με ακολουθάει κρατώντας όμως μια μικρή απόσταση τώρα.

Και ξαφνικά με έπιασε μια στενοχώρια για αυτόν το περίεργο συνοδοιπόρο της μοναξιάς και λίγο η δικιά μου απελπισία με έκαναν να γυρίσω πίσω και να του πω ότι μπορούσαμε να περπατήσουμε παρέα λίγο αν ακόμα το ήθελε.

Η …παρέα μας κράτησε μέχρι το επόμενο στενό όταν τον άκουσα να μου λέει βιαστικά να κόψουμε από το στενάκι που ήτανε έρημο. «Ο πολύς κόσμος με φοβίζει» είπε.

«Ποιος κόσμος ρε μαλάκα – του λέω – ψυχή δεν υπάρχει…εξαφανίσου…»

Τον είδα να χάνεται στο σκοτάδι και πιστέψτε με ήτανε τόση η μοναξιά μου που αισθάνθηκα σα να έχανα πολυαγαπημένο φίλο…

***

Γιώργος Τζεβελεκάκης, ποίηση

2012-01-26T09:38:00.000+01:00

Από τη συλλογή "Όπως τα πετρώματα", Εκδ. Πλέθρον, 1986

Από τα μαλλιά σου μια λέξη
Έθαψα
Τι θ' απογίνει τα χείλη
Στα χέρια μου ψηλά
Το κεφάλι
Ρωτιέται την αφίσα ακόμη
Και την προοπτική
Τα πράγματα
Τα μέρη
Τα μέρη τους
Τα μέρη τους μόνον
Ο καθένας
Η φωνή στα δέκα δέκατα
Σηκωμένη
Που θα 'πεσε του γόνατος
Ωσάν υποδιαίρεση η αφή είμαι αργά
Μισθοφόρος
Η φλέβα κατεβαίνει
Άλλοτε λυώνει προς με
Ταχύτητα πετρώματος
Φωνάζει
Το αίμα είσαι πιο πέρα χιλιόμετρο χαρούμενος
Δίχως μυστήριο
Τεθλασμένος
Στα αυτά χέρια υπάρξει
Κάτω
Με τ' όνομα
Αυτοκίνητος

***

Ιδούμε όλους σε ξένη ατραπό
Τα μάτια να ξεδιψάσουν
Παράπονο του δάσους
Ας μείνει η ώρα του χεριού
Έλεγε
Χάος υφαίνει ο αθώος
Δίχως να βλέπουμε
Από τους λίθους
Περίμενα τ' όνομά μου
Κάτω μυαλό
Το τόξο άκουσε τα τείχη εσώρουχα
Εντελώς το αίμα από κοντά
Όλοι για όλους
Από τους πάγους
Έναν άγγελο συναλλάσσομαι
Το στόμα κρατώντας
Ζαρκάδι
Στο πίσω στήθος
Στη μωβ φωνή της
Κανείς
Ως
Συνήθως

***

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος (Αθήνα, 27 Απριλίου 1935 - 24 Ιανουαρίου 2012)

2012-01-25T06:31:00.000+01:00

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος (Αθήνα, 27 Απριλίου 1935 - 24 Ιανουαρίου 2012). Σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός κινηματογράφου. Έχει τιμηθεί με βραβεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την προσφορά του στον κινηματογράφο, με σπουδαιότερο της καλύτερης ταινίας με τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών το 1998 για την ταινία Μια Αιωνιότητα και μια Μέρα.

Βιογραφία

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Έκανε νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τις οποίες εγκατέλειψε πριν πάρει το πτυχίο του. Το 1961 έφυγε στο Παρίσι, όπου αρχικά παρακολούθησε στη Σορβόννη μαθήματα γαλλικής φιλολογίας και φιλμογραφίας, καθώς και μαθήματα εθνολογίας και στη συνέχεια μαθήματα κινηματογράφου στη Σχολή Κινηματογράφου IDHEC και στο Musée de l' homme. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1964 και μέχρι το 1967 εργάστηκε ως κριτικός κινηματογράφου στην εφημερίδα Δημοκρατική Αλλαγή, μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη και την Τώνια Μαρκετάκη. Με τον κινηματογράφο άρχισε να ασχολείται το 1965 και το 1968 παρουσίασε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, Εκπομπή, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Το 1970, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, Αναπαράσταση, κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθώς και άλλες διακρίσεις στο εξωτερικό, και σηματοδότησε την αυγή του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Έκτοτε, οι ταινίες του έχουν συμμετάσχει σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και έχει κερδίσει πολλά βραβεία, τα οποία τον καθιέρωσαν παγκοσμίως ως έναν από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου. Πολλά αφιερώματα που τιμούν τη δουλειά του Θόδωρου Αγγελόπουλου έχουν πραγματοποιηθεί σ' όλο τον κόσμο. Έχει αναγορευθεί επίτιμος διδάκτορας των Πανεπιστημίου των Βρυξελλών, του Πανεπιστημίου X Ναντέρ (Nanterre) στο Παρίσι και του Πανεπιστημίου του Έσσεξ (Essex). Μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη υπήρξε συνιδρυτής του περιοδικού Σύγχρονος Κινηματογράφος. Στις 24 Ιανουαρίου 2012, όντας πεζός, τραυματίστηκε σοβαρά από διερχόμενη μοτοσυκλέτα στο διάλειμα των γυρισμάτων της νέας του ταινίας "Η άλλη θάλασσα" στη Δραπετσώνα. Το ίδιο βράδυ, άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν σε κρίσιμη κατάσταση.

Φιλμογραφία

1968: Η Εκπομπή, μικρού μήκους

1970: Αναπαράσταση

1972: Μέρες του ’36

1975: Ο θίασος

1977: Οι Κυνηγοί

1980: Ο Μεγαλέξανδρος

1983: Αθήνα, επιστροφή στην Ακρόπολη

1984: Ταξίδι στα Κύθηρα

1986: Ο Μελισσοκόμος

1988: Τοπίο στην Ομίχλη

1991: Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού

1995: Το βλέμμα του Οδυσσέα

1998: Μια αιωνιότητα και μια μέρα

2003: Τριλογία - Ι. Το λιβάδι που δακρύζει

2008: Τριλογία - ΙΙ. H σκόνη του χρόνου

Βραβεία

Η Εκπομπή, βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1968
Αναπαράσταση, Α' βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1970, βραβείο Ζωρζ Σαντούλ (Γαλλία, 1971), καλύτερης ξένης ταινίας στο Φεστιβάλ Hyères (1971), ειδική μνεία της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βερολίνου (1971)
Μέρες του `36, Βραβείο σκηνοθεσίας και φωτογραφίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1972, βραβείο της FIPRESCI στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βερολίνου (1972)
Ο Θίασος, Καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου, Α' αντρικού και Α' γυναικείου ρόλου, Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1975, καλύτερη ταινία της δεκαετίας 1970-1980 από την Ένωση Κριτικών της Ιταλίας
Οι Κυνηγοί, Βραβείο καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ του Σικάγο (1977), βραβείο της Ένωσης Τούρκων κριτικών (1977), επίσημη συμμετοχή στο Φεστιβάλ των Καννών
Ο Μεγαλέξανδρος έλαβε το Χρυσό Λιοντάρι το 1980 στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας.
Ταξίδι στα Κύθηρα, βραβείο σεναρίου στο Φεστιβάλ των Καννών (1984), κρατικά βραβεία καλύτερης ταινίας, σεναρίου, α΄ ανδρικού ρόλου, α' γυναικείου ρόλου,σκηνογραφίας, βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Ρίο ντε Τζανέϊρο (1984),
Τοπίο στην Ομίχλη έλαβε (μοιράστηκε) το Αργυρό Λιοντάρι Καλύτερης Σκηνοθεσίας στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας, βραβείο Φελίξ καλύτερης Ευρωπαϊκής ταινίας (1988).
Το Βλέμμα του Οδυσσέα έλαβε το Μεγάλο Βραβείο Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών, βραβείο της FIPRESCI (1995). Επίσης, οι κριτικοί του περιοδικού Time το ψήφισαν στις 100 καλύτερες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου.^[4]
Μια Αιωνιότητα και μια Μέρα κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών (1998).
Τριλογία - Το Λιβάδι που Δακρύζει κέρδισε βραβείο της FIPRESCI (2004).
Xρυσό μετάλλιο του ιδρύματος Circulo de Bellas Artes (Mαδρίτη, 2008) για το σύνολο του έργου του.

[ Wikipedia]

Η υπεραλίευση των τόνων στο ελληνικό γλωσσικό αρχιπέλαγος...

2012-01-24T15:44:00.000+01:00

«Ανορθογραφίες»

Η προσπάθεια που καταβάλλεται στην Γερμανία από το «Συμβούλιο για την γερμανική ορθογραφία» και απευθύνεται και στις γειτονικές της γερμανόφωνες χώρες προκειμένου να υιοθετηθεί απ’ όλες μία μέση ορθογραφική οδός (εφημερίδα «Αντιφωνητής», 15-3-2006) αποκαλύπτει την έντονη ανάγκη να υπάρξει ένα κοινό σύστημα συνεννόησης, το οποίο θα εξορθολογίσει τις ακρότητες και θα συνεισφέρει στην άρση κάθε σύγχυσης. Τη σημασία της προσπάθειας αυτής οι Έλληνες την αντιλαμβανόμαστε εύκολα, καθώς γενιές ολόκληρες έχουν ταλαιπωρηθεί από τα γλωσσικά κονταροχτυπήματα αρχαϊστών-«καθαρολόγων» και «μαλλιαριστών». Η φυσιολογική λύση του προβλήματος δόθηκε μεταπολιτευτικά με την καθιέρωση της δημοτικής ως επίσημης (καί διοικητικής) γλώσσας, ενώ το βήμα εξορθολογισμού ολοκληρώθηκε με την καθιέρωση του μονοτονικού όταν οι συνθήκες είχαν πλέον ωριμάσει. Κι ενώ το υπάρχον σύστημα παρέχει το απαιτούμενο πλαίσιο που προσφέρει τις λύσεις στις γλωσσικές απορίες, προτείνει την κοινή γραμμή και αίρει τις συγχύσεις, ανταποκρινόμενο μάλιστα στην γλωσσική πραγματικότητα των φυσικών ομιλητών της ελληνικής, η παλινορθωμένη με ιδιαίτερη ένταση τον τελευταίο καιρό εμμονή των υποστηρικτών του πολυτονικού συστήματος σ’ αυτό τείνει να δημιουργήσει νέο «γλωσσικό ζήτημα», καθώς καταργεί την κοινή γραμμή κι επιβραβεύει την αδιέξοδη τακτική τού «γράφω όπως μ' αρέσει, γιατί έτσι μ' αρέσει». Είναι ανάγκη, λοιπόν, να υπερασπιστούμε το μονοτονικό σύστημα απέναντι στο πολυτονικό, υπερασπιζόμενοι την ανάγκη κοινού τρόπου ορθογράφησης που δεν θα επιτρέψει την εξάπλωση των συγχύσεων.

Το μονοτονικό σύστημα τονισμού, παρά τις κατηγορίες που του απευθύνονται για κατάλυση της μακραίωνης ελληνικής γραπτής παράδοσης, για αδυναμία του να καταδείξει την ετυμολογία των λέξεων, άρα και τη σχέση των νέων με τα αρχαία ελληνικά, και για γενικότερη περιφρόνηση της «λογικής»(;), συνιστά ουσιαστικά το μοναδικό στην πραγματικότητα εξορθολογισμένο σύστημα τονισμού, γι' αυτό και βρίσκει τις απαντήσεις σ’ όλες τις κατηγορίες που του αποδίδονται, δικαιολογώντας δυναμικά την ύπαρξή του. Αναφορικά καταρχάς με το πόσο «λογική» είναι η χρήση του, σημειώνουμε πως το μονοτονικό αποτελεί το σύστημα τονισμού που αντιστοιχεί στις σύγχρονες γλωσσικές ανάγκες των Νεοελλήνων, εφόσον δηλώνει τη συλλαβή που προφέρεται δυνατότερα σε κάθε λέξη, τη συλλαβή συνεπώς που τονίζεται. Ψιλές, δασείες, περισπωμένες και βαρείες δεν καταγράφουν καμία φωνητική πραγματικότητα της νέας ελληνικής. Η προσωδία έχει χαθεί για την ελληνική γλώσσα ήδη από την εξέλιξή της στην κοινή των ελληνιστικών χρόνων. Μακρές και βραχείες συλλαβές στα νέα ελληνικά δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα. Ως εκ τούτων, η συμμόρφωση του τονικού συστήματος στις πραγματικές ανάγκες της γλώσσας συνιστά τη μοναδική λογική κίνηση. Είναι αυθαίρετο να χαρακτηρίζεται ως «λογικό» το πολυτονικό, που δεν αντιστοιχεί στη σύγχρονη γλωσσική πραγματικότητα.

Η κατάλυση της «μακραίωνης ελληνικής γραπτής παράδοσης» αποτελεί άλλο ένα επιχείρημα υπέρ του πολυτονικού, το οποίο όμως αντικρίζει μόνο την μία όψη του νομίσματος. Είναι γεγονός πως μετά την προσθήκη των τονικών σημαδιών στον ελληνικό γραπτό λόγο κατά την ελληνιστική εποχή από τον Αριστοφάνη τον Βυζάντιο, προκειμένου να διατηρηθεί στη μνήμη των φιλολόγων η προσωδιακή προφορά που 'χε στο μεταξύ χαθεί, και κυρίως μετά τη γενίκευση της χρήσης των σημαδιών αυτών πολύ αργότερα, κατά τον 9ο προς τον 10ο μ.Χ. αι., ακολούθησε μία μακρά περίοδος 10 περίπου αιώνων κατά τους οποίους η ελληνική γλώσσα γραφόταν στο πολυτονικό. Είναι όμως επίσης γεγονός πως εξίσου μακραίωνη είναι και η ελληνική γραπτή παράδοση πριν το πολυτονικό. Οι υποστηρικτές του πολυτονικού θεωρούν «συγκλονιστική» την κατάργηση των τόνων που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες στην ελληνική γραφή, δεν θεωρούν όμως ποτέ εξίσου συγκλονιστική την παρέμβαση των αλεξανδρινών φιλολόγων στο σύστημα γραφής με την προσθήκη τονικών σημαδιών που ποτέ νωρίτερα δεν υπήρξαν! Οι υποστηρικτές του πολυτονικού θεωρούν «ασέβεια» την μεταγραφή στο μονοτονικό κειμένων που πρωτογράφτηκαν στο πολυτονικό, ιδίως εφόσον οι συγγραφείς των κειμένων αυτών έχουν επιχειρηματολογήσει και υπέρ του πολυτονικού. Από την άλλη μεριά ωστόσο θεωρούν «αυτονόητο»(;) ότι πρέπει να τυπώνονται στο πολυτονικό τα έργα αρχαίων συγγραφέων που ποτέ δεν τα έγραψαν σε αυτό! Έτσι, τα κείμενα του Ομήρου, του Ηρόδοτου, του Αισχύλου, του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη, του Θουκυδίδη, του Ξενοφώντα, του Δημοσθένη θεωρείται «λογικό» να γράφονται στο πολυτονικό, τη στιγμή που ποτέ δεν πρωτογράφτηκαν σε αυτό! Δύο μέτρα και δύο σταθμά; Ή τα παρουσιάζουμε όπως συμφέρει στη διαμορφωμένη ιδεολογία μας;

Το πολυτονικό προβάλλεται έναντι του μονοτονικού για τον επιπρόσθετο λόγο πως καθιστά σαφέστερη την ετυμολογία των λέξεων. Υποστηρίζεται, για παράδειγμα, ότι ο «ανθυπολοχαγός» δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί από τους νέους ομιλητές της γλώσσας μας, αν δεν αναχθεί στην ετυμολογική του ρίζα, η οποία θα εξηγήσει πώς η πρόθεση «αντί» τρέπεται σε «ανθ-». Ούτε το επιχείρημα αυτό, ωστόσο, έχει ισχύ, αφού συγχέει την γραφή με την ετυμολογία. Ακόμη κι αν επιλέξουμε τη γραφή των λέξεων στο πολυτονικό σύστημα, η επιλογή αυτή από μόνη της δεν αρκεί προκειμένου να εξηγηθεί καμία αρχική προέλευση των λέξεων. Χρειάζεται ιδιαίτερη ερμηνεία, η οποία θα εξηγεί πώς προέκυψε η κάθε λέξη. Η ερμηνεία αυτή απαιτεί πάντα την ίδια διαδικασία παρουσίασης σ’ όσους δεν την έχουν υπόψη τους, είτε η οποιαδήποτε λέξη είναι γραμμένη στο πολυτονικό, είτε στο μονοτονικό. Η ετυμολογία, λοιπόν, ως ξεχωριστή ερμηνευτική διαδικασία, είναι λάθος να συγχέεται με τη γραφή. Η πραγματικότητα αυτή ενισχύεται από λέξεις των οποίων η ετυμολογία δεν σχετίζεται καθόλου με τις προσωδιακές συνθήκες που φανερώνουν οι τόνοι. Παράδειγμα αποτελεί το ρήμα «διέρχομαι», το οποίο δεν απαιτεί καμία παραπομπή στο πολυτονικό προκειμένου να εξηγηθεί η προέλευσή του από την πρόθεση «διά» και το ρήμα «έρχομαι». Με βάση, συνεπώς, την άποψη που προκρίνει το πολυτονικό για λόγους ετυμολογικούς, τι θα έπρεπε να συμβεί στην προκείμενη περίπτωση; Μήπως θα έπρεπε να εφεύρουμε ένα νέο σύστημα γραφής, το οποίο θα παραπέμπει απευθείας στην ετυμολογία των λέξεων; Είναι βέβαιο πως τέτοιου είδους απόπειρες δεν οδηγούν πουθενά, ή, μάλλον, οδηγούν μόνο στην σύγχυση, όπως φαίνεται από την αντίστοιχη «ορθογραφική» απόπειρα του Γ. Μπαμπινιώτη στο λεξικό του, σύμφωνα με την οποία επιχειρήθηκε η «διόρθωση» της γραφής των λέξεων με βάση την ετυμολογία τους. Το αποτέλεσμα ήταν το «αγώρι», το «τσηρώτο» και η «καλοιακούδα»! Πλήρης γλωσσική αναρχία!

Δεδομένης της αδυναμίας των προηγούμενων επιχειρημάτων που διατυπώνονται υπέρ του πολυτονικού, οι υποστηρικτές τους έχουν οδηγηθεί στο σημείο να το συνδέουν με μια υποτιθέμενη ικανότητά του να ωριμάζει τις γνωστικές λειτουργίες των μαθητών και να βελτιώνει τις οπτικοαντιληπτικές τους ικανότητες, καθώς τους εξοικειώνει με έναν συνθετότερο κώδικα γραφής. Η σύνδεση αυτή στηρίζεται μάλιστα σε «έρευνες» που γίνονται σε μαθητές οι οποίοι διδάσκονταν παράλληλα τόσο το μονοτονικό, όσο και το πολυτονικό σύστημα τονισμού. Το επιχείρημα της βελτίωσης των μαθητών χάρη στη μελέτη συνθετότερων κωδίκων γραφής είναι εξαιρετικά αποτυχημένο, για τον απλούστατο λόγο ότι η γραφή της νεοελληνικής γλώσσας, ακόμη κι αν απλουστεύεται κάπως όταν γίνεται χρήση του μονοτονικού, εξακολουθεί να είναι μία εξαιρετικά σύνθετη γραφή, στην οποία εμφανίζεται, για παράδειγμα, πλήθος [i] (η,ι,υ,ει,οι,υι), [o] (ο,ω), [e] (ε, αι). Η ποικιλία αυτή, ωστόσο, δεν είναι αρκετή προκειμένου οι χρήστες της νέας ελληνικής να κατορθώσουν τον άψογο χειρισμό της· αντίθετα, μάλιστα, η ποικιλία αυτή προκαλεί σύγχυση σ' ένα μεγάλο ποσοστό των χρηστών, οι οποίοι υποπίπτουν σε ορθογραφικά λάθη. Επιπρόσθετα, η μακρά περίοδος εφαρμογής του πολυτονικού κάθε άλλο παρά αποδεικνύει ότι η χρήση του οδηγούσε στην βελτίωση των μαθητών. Οι μαθητές που διδάσκονταν το πολυτονικό ταλαιπωρούνταν σε μεγάλο ποσοστό από τα τονικά σημάδια, τα οποία συχνά λειτουργούσαν τελείως αποτρεπτικά για έναν ικανό αριθμό νέων από το να συνεχίσουν και να κατορθώσουν ν' αποφοιτήσουν απ’ το σχολείο. Το «πόρισμα» οποιασδήποτε «έρευνας», συνεπώς, επί μικρού δείγματος μαθητών, που «αποδεικνύει» την «θεραπευτική» ικανότητα του πολυτονικού, δεν μπορεί να σταθεί πλάι στα αληθινά πορίσματα της μακροπερίοδης εφαρμογής του πολυτονικού στο ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης. Επιπλέον, χρειάζεται πάνω στις αντίστοιχες «έρευνες» να ελέγχεται και το εξής: αν η πρόσθετη διδασκαλία του πολυτονικού πλάι στο μονοτονικό ωφέλησε όντως ορισμένους μαθητές, πόσο περισσότερο θα 'χαν ωφεληθεί οι ίδιοι μαθητές στην περίπτωση που η πρόσθετη γλωσσική τους ενασχόληση δεν γινόταν πάνω στο πολυτονικό, αλλά σε επιπλέον γλωσσικές ασκήσεις στο μονοτονικό;

Το δυστύχημα με τις «έρευνες» αντίστοιχου τύπου είναι πως επιδιώκουν ζητήματα καθαρά ιδεοληπτικά, όπως είναι η χρήση του πολυτονικού, να τα ανάγουν σε ζητήματα σωστού χειρισμού της γλώσσας και ικανών τρόπων εκπαίδευσης των νέων, παραβλέποντας πως ο οποιοσδήποτε λανθασμένος χειρισμός της γλώσσας από τους χρήστες της δεν είναι δυνατόν να οφείλεται ούτε στο πολυτονικό, ούτε στο μονοτονικό, αλλά σε λόγους που αφορούν τόσο ζητήματα της εκπαιδευτικής διαδικασίας όσο και γενικότερα κοινωνικοοικονομικά. Επαναλαμβάνω πως η μακροχρόνια εφαρμογή του πολυτονικού στην νεοελληνική εκπαίδευση κάθε άλλο παρά απέδειξε ότι αυτό το σύστημα τονισμού συμβάλλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των μαθητών. Ομιλητές της γλώσσας μας που αποτυγχάνουν να τη χειριστούν σωστά υπήρχαν πάντα και θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν, όποιο σύστημα τονισμού κι αν εφαρμοστεί. Τα αίτια της αποτυχίας του σωστού χειρισμού της γλώσσας επιβάλλεται ν' αναζητηθούν εκεί που πραγματικά βρίσκονται, όπως στις μεθόδους διδασκαλίας, στους λόγους της μαθητικής διαρροής απ' τα σχολεία, στις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν, στην οικογενειακή κατάσταση των μαθητών, στις επαγγελματικές τους επιδιώξεις και στο έντονο χρησιμοθηρικό πνεύμα που επικρατεί μπροστά στην αγωνία της επαγγελματικής αποκατάστασης. Οποιοσδήποτε προσδιορισμός της αποτυχίας στη χρήση του μονοτονικού δεν εξυπηρετεί καμία πραγματικότητα, παρά μόνο την ιδεοληψία των φανατικών του πολυτονικού.

Πρόσθετα «επιχειρήματα» για την «αισθητική» του πολυτονικού απέναντι στη «μονοτονία» του μονοτονικού δεν αξίζει καν να συζητούνται: η αισθητική είναι θέμα καθαρά υποκειμενικό· με την ίδια λογική θα μπορούσε κάποιος να ικανοποιείται από τη λιτότητα, την απλότητα και την έλλειψη επιτήδευσης του μονοτονικού, τη στιγμή που το πολυτονικό, «φτιασιδωμένο» μ’ όλα του τα τονικά σημάδια, θυμίζει γριά πόρνη! Επιπλέον, και με δεδομένη την πραγματικότητα πως η ελληνική γλώσσα στη μακραίωνη πορεία της έχει αλλάξει πολλές φορές μορφή, προκαλεί απορία γιατί αναπαράγεται όλη αυτή η εμμονή για την «ιστορική αξία» του πολυτονικού, τη στιγμή που οι υποστηρικτές της «παραδοσιακής» μορφής της γλώσσας μας ουδέποτε διεκδίκησαν την επαναφορά άλλων στοιχείων που ξεπεράστηκαν με το πέρασμα του χρόνου, όπως για παράδειγμα τη δοτική πτώση, η οποία, με την ίδια λογική, θα έπρεπε να επανακάμψει ως... παραδοσιακό στοιχείο παραδοσιακότερο της παράδοσης»!

Καθώς, συνεπώς, το πολυτονικό δεν εξυπηρετεί καμία πραγματική ανάγκη αλλά ούτε καν δικαιώνεται να διεκδικεί την αποκλειστική «ιστορική» μορφή γραφής της γλώσσας μας, εφόσον αυτή έχει αλλάξει επανειλημμένως, άρα οι ιστορικές μορφές είναι πολλές, επιβάλλεται να σταματήσει επειγόντως η υπεραλίευση των τόνων στο ελληνικό γλωσσικό αρχιπέλαγος. Διαφορετικά, η συντηρούμενη αποψίλωση του γλωσσικού αρχιπελάγους προβλέπεται να οδηγήσει στην έξαρση του περισπώμενου φυτοπλαγκτού, που συνθλίβει κάθε ζωντανή έκφραση στερώντας της το οξυγόνο. Οι Γερμανοί που αναζητούν κοινή ορθογραφική οδό δίνουν το παράδειγμα. Εμείς, που κατορθώσαμε ύστερα από σφοδρές διαμάχες να 'χουμε πλέον αυτήν την κοινή οδό, με τη δημοτική γλώσσα και το μονοτονικό, ας πάψουμε να κινδυνολογούμε και να επιτείνουμε τη σύγχυση· μόνο κάκιστη υπηρεσία προσφέρουμε έτσι.

Γιάννης Στρούμπας

Φιλόλογος - 3ο Γενικό Λύκειο Κομοτηνής

http://anorthografies.blogspot.com/2007/03/blog-post_14.html

23.2.06

[στάχτες νο 19]

Ο Γιάννης Στεφανάκις, στις Βρυξέλλες

2012-01-23T16:38:00.001+01:00

Στη Galerie Theorema από 26.01 έως και 25.02.2012

Λίγες σκέψεις για τη ζωγραφική του Γιάννη Στεφανάκι

Τέχνη θα πει να ψιθυρίσουμε την προσωπική μας ιστορία στο αφτί της Αιωνιότητας.

Ο Simone Martini ζωγράφιζε εξαιρετικά αυτό που γνώριζε καλά, ο Giotto εκείνο που αγνοούσε.

Ας είμαστε καχύποπτοι για την τέχνη εκείνη που απευθύνεται στο συναίσθημα και όχι στη νόηση. Που επιδιώκει περισσότερο να συγκινήσει παρά να μας διαφοροποιήσει την άποψη που έχουμε για τον κόσμο. Το προοπτικό σύστημα της Αναγέννησης είναι τόσο ψευδές στην αληθοφάνειά του όσο το να βλέπεις ποδοσφαιρικό αγώνα από την τηλεόραση και να νομίζεις ότι έχεις τρισδιάστατη εποπτεία του χώρου.

Η υπερβολική επεξεργασία της φόρμας καταλήγει στην επιτήδευση και τη διακοσμητικότητα.

Τέχνη είναι το σκοτεινό κι άγριο πράγμα που έχει ελάχιστη ή μηδαμινή σχέση με την «καλαισθησία». Η καλαισθησία διευθετεί, η τέχνη ανατρέπει. Τέχνη είναι οτιδήποτε ορίζει τον εαυτό του σαν τέχνη. Τ' αξιολογικά κριτήρια έπονται. Και βέβαια η ζυγαριά του χρόνου.

Ο Γιάννης Στεφανάκις, χρόνια τώρα, κάνει βουτιές μέσα στο χρόνο και ανασύρει εικόνες, σκοτεινά κοράλλια του βυθού, σπασμένα παιδικά παιχνίδια και σκιές από δωμάτια διπλοκλειδωμένα. Άλλοτε ανασύρει πρόσωπα - προσωπεία για ρόλους που δεν ευοδώθηκαν, μάσκες νεκρών και αποφάγια οικόσιτων ζώων. Είναι τότε που βαθιά τρομαγμένος, έχοντας ψηλαφίσει τα όρια του φόβου, δίνει με μιας ένα σάλτο και βρρρρρουμ νάτον βρίσκεται στον ουρανό κρατώντας τους χαρταετούς του σαν φτερά. Ούτε κι εκεί όμως τα πράγματα είναι ευκολότερα. Ρωτήστε, αν δεν με πιστεύετε, τον Dylan Thomas.

Όμως η τέχνη είναι κοινωνία, επικοινωνία, αλλά όχι δημοσιότητα. Αφήστε που θα 'ρθει μια εποχή στην οποία η δημοσιότητα θα είναι το άκρον άωτον της banalité. Η τέχνη επίσης δεν επιτρέπει ελεημοσύνες και σιχαίνεται τη φιλανθρωπία.

Για τον Στεφανάκι, το έργο τέχνης είναι δημόσιο αγαθό και κατά παράβαση ή συγκυριακά «ιδιωτικό». Μ' ενοχλεί η προβολή ιδιοκτησίας πάνω σ' ένα έργο τέχνης. Μοιάζει σαν να δηλώνει κάποιος κάτοχος του Πολικού Αστέρα. Η καλύτερη θέση για ένα έργο τέχνης βρίσκεται στο μυαλό μας. Η κοινωνία του θεάματος επείγει να καταστεί κοινωνία του βλέμματος. Διαφορετικά, οι νεοβάρβαροι της εικόνας παραμονεύουν.

Η τέχνη δεν συνιστά έκπληξη αλλά αποκάλυψη. Η τέχνη είναι σαν τους έρωτες. Πρέπει κάποτε κάποτε να πεθαίνει, γιατί μόνο έτσι δεν νεκρώνεται. Κι όταν ανασταίνεται, τότε ισοδυναμεί με επανάσταση. Περισσότερο από το ριζοσπαστικό περιεχόμενο ενδιαφέρει η ριζοσπαστική φόρμα, γιατί αυτή αντανακλά απευθείας τη ριζοσπαστική σκέψη. Και η ριζοσπαστική σκέψη είναι η μόνη που μπορεί να «ριζοσπαστικοποιήσει» την κοινωνία. Οι άνθρωποι, στην αθωότητα ή την πονηριά τους, ζητούν συχνά από τις πολιτικές πράγματα που μόνο η τέχνη μπορεί να δώσει. Εξ ου και η συχνή δυστυχία τους.

Ανάμεσα στα διεθνή και τα εγχώρια σκουπίδια είναι λογικό να προτιμάμε τα δικά μας. Εκτός κι αν κάποιος μας εμπνεύσει έτσι ώστε να περιφρονούμε τα σκουπίδια συλλήβδην.

Έλεγε ο Στανισλάβσκι: «Ν' αγαπάτε την τέχνη μέσα σας. Κι όχι τον εαυτό σας μέσα από την τέχνη...». Ζωγραφίζοντας, τρόπος του λέγειν, ο Andy Warhol ένα κονσερβοκούτι Campbell's, δημιουργεί οπτικό σοκ σύμφωνα με τις dada μεθόδους του προπάππου του Duchamp κυρίως γιατί εντάσσει ένα αντιηρωικό αντικείμενο σ' έναν μηχανισμό κατ' εξοχήν μυθοποιητικό όπως είναι η ζωγραφική. Η Coca Cola εκφράζει απόλυτα το πνεύμα της νέας ηπείρου και την πουριτανική της ιδεολογία επειδή προσφέρει ευχαρίστηση χωρίς να διαπραχθεί «αμαρτία» όπως συμβαίνει με την κατανάλωση του αλκοόλ. Η αληθινή τέχνη, πάλι, αποστρέφεται τους πουριτανούς και έλκεται από τους αμαρτωλούς. Ο Mondrian υπήρξε μια εύγλωττη εξαίρεση. Στο μπαρόκ κυριαρχεί ένα μεγαλείο του οποίου δύσκολα ερμηνεύεται η προέλευση.

Το να ζεις συνειδητά την καθημερινότητά σου συνιστά μια μορφή τέχνης. Όταν πάλι η ομορφιά είναι αγοραία, γίνεται τότε ευλογημένη η συνείδηση της τυφλότητας.

Η μεγαλύτερη επικοινωνιακή δύναμη της τέχνης είναι ότι μεταφέρει τις παράλληλες συγκινήσεις που ένιωσαν άνθρωποι διαφορετικών εποχών, σε σχέση με τον ίδιο στίχο, την ίδια μουσική, την ίδια εικόνα, στον παρόντα χρόνο.

Τέχνη είναι ο τρόπος για να ζήσουμε κάπως ευτυχισμένοι τη μελαγχολία μας...

Η τέχνη μοιάζει με το αβγό. Πολλοί εξαντλούνται στην επιφάνειά της, αλλά η ουσία κρύβεται στο βάθος. Το αβγό, όπως επίσης και η τέχνη, περιέχει μέσα του το παρελθόν αλλά και το μέλλον του. Απλά, αβίαστα, νομοτελειακά. Ο Γιάννης Στεφανάκις ζωγραφίζει και ζωγραφίζει γιατί δεν μπορεί, δεν του επιτρέπεται, να κάνει αλλιώς...

Μάνος Στεφανίδης
επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
18/12/2011

***

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΙΣ
Γεννήθηκε στην Γρηγοριά Ηρακλείου Κρήτης το 1951
Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
Ζωγραφική, Χαρακτική, Αγιογραφία, καθώς και Τέχνη του βιβλίου και τυπογραφία.
Εκδίδει τα περιοδικά τέχνης: Νέο Επίπεδο και Τεχνοπαίγνιον
και κάνει συλλεκτικά βιβλία (εκδόσεις Χειροκίνητο)

Έχει κάνει σκηνικά για το θέατρο, έχει διοργανώσει σεμινάρια χαρακτικής και έχει συνεργαστεί με εκδοτικούς οίκους και λογοτεχνικά περιοδικά. Διδάσκει σχέδιο και χαρακτική στη σχολή Ακτο

Το 1994 συνδιοργάνωσε με τη Μαργαρίτα Βασιλάκου το πρώτο Πανελλήνιο φεστιβάλ Κόμικς

Τo 2002 μίλησε για τα συλλεκτικά βιβλία στο 1ο Διεθνές Συνέδριο Τυπογραφίας
και Οπτικής Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας στη Θεσσαλονίκη.

Το 2004 στο 2ο Συνέδριο Τυπογραφίας και Οπτικής Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στη Θεσσαλονίκη πρόβαλε ένα φιλμ για την κλασική τυπογραφία.

Το 2010 εκδόθηκε το ποιητικό του βιβλίο Το καρφί του χρόνου από τις εκδόσεις «Γαβριηλίδη»

Κυριότερες ατομικές εκθέσεις:
1990 Γκαλερί 3, Αθήνα
1993 Γκαλερί 3, Αθήνα
Γκαλερί, Ruben Forni, Βρυξέλες
1994 Πολύεδρο, Πάτρα
1997 Φούρνος, θέατρο πολλαπλών εκδηλώσεων, Αθήνα
Αίθουσα Τέχνης Εποχές, Κηφισιά, Αθήνα
1998 Γκαλερί Titanium, Αθήνα
2002 Χώρος Τέχνης Αριάδνη, Ηράκλειο Κρήτης
2003 Γκαλερί 3, Αθήνα –
Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη
2004 Τζάμια Κρύσταλλα, Χανιά
Art Athina 11 με τη Γκαλερί 3
2006 Δημοτική Πινακοθήκη Λαμίας «Αλ. Κοντόπουλος), 30 χρόνια χαρακτική
2007 Σπίτι της Κύπρου, Χαρακτική 1975 – 2007
2008 Γκαλερί Έκφραση, Αθήνα
2009 Γκαλερί Αμυμώνη, Ιωάννινα
2010 Γκαλερί Έψιλον, Θεσσαλονίκη
2011 Γκαλερί Έκφραση

Κυριότερες ομαδικές εκθέσεις:
1992 Γκαλερί Dewart Βρυξέλες
1994 VII Triennale India -
1994 VIII Triennale Xαρακτικής Μικρού Σχήματος, France (Τιμητική διάκριση)
1995 «Configura 2» Erfurt Germany
1997 22Η International Bienalle χαρακτικής, Ljubljana, Slovenia
Κέντρο Σύγχρονης Εικαστικής Δημιουργίας, Ρέθυμνο
1999 Τζάμια Κρύσταλλα, Χανιά
2000 Εθνική Πινακοθήκη – πανόραμα ελληνικής χαρακτικής
2003 Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, μόνιμες συλλογές
Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, χαρακτική
2006 Εθνική Πινακοθήκη, μόνιμες συλλογές
4η Bienalle Μεσογειακών χωρών Τυνησία - Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων
2007 7η συνάντηση Μεσογειακών Σχολών Καλών Τεχνών στη Δαμασκό. (Συρία)
2008 Α΄ Μεσογειακό Συμπόσιο Περιβαλλοντικής Τέχνης, Δήμος Ρούβα Ηράκλειο
Κρήτης,
28th Mini Print International – Cadaques, Barcelona (Ισπανία).
2009 9η Συνάντηση Μεσογειακών Σχολών Καλών Τεχνών και καλλιτεχνών στη Βυρηττό
2009 World Gallery of Drawings 2009 in organization from Osten Skopje
( βράβευση)
2010 10η Συνάντηση Μεσογειακών Σχολών Καλών Τεχνών (Κωνσταντινούπολη)
2011 11η Συνάντηση Μεσογειακών Σχολών Καλών Τεχνών (Μπάτνα-Αλγερία)

Έχει πάρει μέρος σε όλες τις εκθέσεις της Ένωσης Ελλήνων Χαρακτών
και στις περισσότερες του Δικτύου Εικαστικών Καλλιτεχνών Ηρακλείου

Έργα του βρίσκονται σε Μουσεία, Πινακοθήκες, στο Υ.ΠΟ καθώς και σε σημαντικές ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

***

THEOREMA
Art Gallery

39, rue Berckmans
B-1060 Bruxelles

Phone/Fax
(+32) 02 5370454

Email:
galerietheorema@skynet.be
info@theorema-artgallery.com

Λουκάς Λιάκος, ποιήματα

2012-01-22T06:52:00.003+01:00

Από την ποιητική συλλογή "Στο Δεύτερο Κόσμο η Μοίρα", εκδόσεις Ενδυμίων

Ξέρετε τώρα

Είμαι μωσαϊκό από στιγμές,
η ενέργεια, το διάστημα και ο χρόνος.
Είμαι μια σπείρα,
η πλευρά που καταστρέφει
είμαι, ότι το χέρι σχεδιάζει
αυτό το παγκόσμιο,
όταν όλοι θα 'χουν πεθάνει.
Είμαι όποιος αναλαμβάνει,
αυτός που αποφασίζει
πώς ο σπόρος μεταμορφώνεται σε δέντρο
ξέρετε τώρα τι πρέπει να κάνετε
σκεφτείτε μόνο
αποκτήστε το αγγελούδι σας κι ένα χαμόγελο.

***

Η μέρα

Είναι η μέρα που
το βλέμμα μου επεκτείνεται
προσπαθώντας μάταια να ανακτήσει τον έλεγχο
όλα είναι θέμα ελέγχου
πλέοντας σε νεκρά νερά
μια πιθανή στιγμή αυταρέσκειας
πολλά κατεστραμμένα παλάτια.

Χαμένη ευκαιρία μου
ατελείωτες ώρες σε διαρκή φρενίτιδα
κρυμμένος αγκαλιά με τα πορτοκαλί φώτα
αναπνέω την ανησυχία αυτού του ονείρου
στο ρυθμό των αυτοκινήτων
γαλάζιες εικόνες
βιομηχανία κρύου.

Έχω την αίσθηση πως
ο κόσμος δείχνει τρομαγμένα τα δόντια του
συνεχώς σε φοβάμαι
ο χώρος που με γεμίζει απλά δεν υπάρχει
στηλιτεύοντας τη μέρα
στέκομαι ήσυχος σα σε ομίχλη
καρφωμένος στο δέντρο.

***

Αντίξοα

Είναι σαν να διαδέχομαι έναν άκληρο μονάρχη
κυβερνώ μια σχεδία στη μέση του ωκεανού
έπειτα από μερόνυχτα ισχυρής καταπόνησης
βανδαλισμοί και σκληρό περιβάλλον με εξωθούν στο όριο
στα ήρεμα νερά.

Ένας ύμνος ακούγεται
παρέα με το θρόισμα των φύλλων
σκέφτομαι να κουρνιάσω σα πάταγος
και να τρέξω στο βατερλώ
μα ήλθαν οι δεύτεροι και ήλθαν οι τρίτοι.

Σύνολο των ηλιθίων
το θρόισμα έγινε βοή
κρατώ τα άκρα σου
δε με αντέχεις
μένουμε μαζί σαν αναμνήσεις σε λήθαργο
στο έρεβος
στην αγέλαστο πέτρα.

***

αυταπάτες
Κουρτίνες
ανοίγουν σε ένα γαλάζιο τούνελ
ανέμελα γυρίζουν οι αρρώστιες μας σαν τα γουρούνια
λοξοδρομεί ξελογιασμένη η κόλαση έξω από το παλάτι της
εκεί, και έχω τα αδέσποτά μου αφρόντιστα.

Έτσι σα πλοίο στημένο για φόρτωμα
με τα μαλλιά μου κορδέλες να ανεμίζουνε
βαστάω γερό θάνατο στη χούφτα
κι όλο μαχαιρώνω απάνω σε καθρέφτη
κι είναι το αίμα
βαρύ σα το σκοτάδι.

Κουρτίνες
κλείνουν έξω πρωινά πουλιά
στοιχισμένα να περπατούν κατάδικοι
αδιαφορώντας για το σίδερο στα πόδια και στο στήθος
πειθήνια σα δευτερόλεπτα
μαραθώνια
σα ζευγάρι που κοιμάται πλάι σε χείμαρρο
σε ονειρικά διαστήματα πείνας.

***

Γιάννη Παναγιωτάκης, Η Διοτίμα και o Τόπος της Λήθης

2012-01-21T07:52:00.002+01:00

Είχε περάσει αρκετός καιρός από τότε σκέφτηκε η Διοτίμα, το ταξίδι είχε ξεκινήσει με τις καλύτερες των προσδοκιών, ο τόπος της λήθης έπρεπε να βρεθεί…. Θεέ μου είπε, πόσο το έχω ανάγκη!! Ήξερε βαθιά μέσα της πως τίποτα λιγότερο δεν μπορούσε να νοηματοδοτήσει την ύπαρξη της, είχε μάθει τα τεχνάσματα του χρόνου, ήταν μύθος ότι μπορούσε να θεραπεύσει τις ρωγμές της ψυχής της, και έτσι συνέχισε το ταξίδι της με άδεια καρδιά και με ξεθωριασμένη ελπίδα πως κάπου παρακάτω ο τόπος της Λήθης θα την υποδεχόταν. Δεν θα ήταν αρκετή ώρα όταν εντελώς αναπάντεχα ακούστηκε μια φωνή να την καλεί με το όνομα της.. (Διοτίμα..Διοτίμα)

Δεν μπορεί σκέφτηκε, εδώ σε αυτό τον τόπο στην καρδιά του πουθενά, ποιος μπορεί να υπάρχει, ποιος μπορεί να με γνωρίζει, Διοτίμα…ακούστηκε ξανά το κάλεσμα, και ήταν τόσο γλυκό σχεδόν καθηλωτικό! Για μια στιγμή ταράχτηκε, σηκώθηκε και άρχισε να κοιτάζει δεξιά, αριστερά, προς όλες τις κατευθύνσεις, όμως τίποτα, κανείς!!

Πραγματικά δεν ήξερε τι να κάνει, δεν ήταν φόβος αυτό που ένοιωθε Όχι, το αντίθετο μάλλον, ήταν τόσο θελκτική αυτή η φωνή, καθόλου απόκοσμη, τόσο οικεία!!

Συνέχισε λοιπόν να ψάχνει και να ψάχνει και να ψάχνει, όμως πάλι τίποτα, δεν υπήρχε κανείς τριγύρω. Τότε χωρίς καλά καλά να το σκεφτεί άρχισε να φωνάζει τόσο δυνατά που από την ηχώ της απελπισίας της τρόμαξε και η ίδια.. Που είσαι, μίλησε μου, που?

Η Φωνή αποκρίθηκε…εδώ είμαι Διοτίμα, κοντά σου!!

Και εγώ, εγώ τότε γιατί δεν σε βλέπω? Απάντησε εκείνη…

Γιατί δεν Μ’αγαπάς αρκετά, αποκρίθηκε η Φωνή!!!

Η Διοτίμα δεν είχε τι να πει, ήταν τόσο παράξενο αυτό που μόλις είχε ακούσει! Γιατί δεν Μ’αγαπάς αρκετά? Τι άραγε να σημαίνει αυτό, Σκεπτόταν σχεδόν χωρίς να ανασαίνει

Η Φωνή συνέχισε.. Ψάχνεις τον τόπο της Λήθης, αυτή την υπέρλογη περιοχή που θεραπεύει τις πληγές, έτσι δεν είναι, αυτό δεν πιστεύεις?

Σωστά, απάντησε εκείνη μονολεκτικά

Ξέρεις Διοτίμα, εκεί, σε εκείνο τον τόπο υπάρχει ένα τεράστιο δέντρο, το Δέντρο των Προσδοκιών, τι ακριβώς ζητάς?

Την Λήθη, το παυσίπονο της Ψυχής, αυτό ζητώ, την ανικανότητα του χρόνου που δήθεν γιατρεύει τις πληγές να αντικαταστήσω!

Ο χρόνος δεν έχει χρόνο για της πληγές σου Διοτίμα, και ο τόπος που ζητάς είναι άνυδρος και σκοτεινός και όσοι φτάνουν ως εκεί, αργά η γρήγορα αγκαλιάζουν την πλάνη τους, και μαθαίνουν να ζουν με αυτή ή δραπετεύουν από τον σκιώδη παράδεισο που κακότεχνα ζωγράφισαν για να αποφύγουν την Αλήθεια τους! Υπάρχει όμως άλλος δρόμος…Διοτίμα…κάποιοι τον ονομάζουν Αγάπη άλλοι πάλι το αποκαλούν Αλήθεια, δεν θα βρεθείς σε πλάνη όπως και αν το αποκαλέσεις. Εκεί υπάρχει όχι ο Τόπος αλλά ο Τρόπος της Λήθης, Αλήθεια-Αγάπη!

Παράξενα μιλάς είπε εκείνη, τι είναι Αλήθεια και τι Αγάπη, ποιος ο Τρόπος της Λήθης, και εσύ?

Η Αλήθεια Διοτίμα βρίσκεται στην Αγάπη και η Αγάπη αποκαλύπτει την Αλήθεια και τους Τρόπους της! Και εγώ? Εγώ είμαι ακόμα εδώ, μιλώ σε εσένα, ήμουν πάντα εδώ, κρυμμένος σε κάθε σου βήμα, σε κάθε σου σκέψη, σε κάθε λέξη σου, σε κάθε πτώση σου, εγώ ήμουν πάντα εδώ! Μπορώ να γίνω ό τόπος και ο τρόπος της προσδοκίας σου, Σ’αγαπώ….

Και εγώ νιώθω πως…..(προσπάθησε εκείνη να ψελλίσει)

Μην πεις τίποτα Διοτίμα, γνωρίζω. ..! Άνοιξε μονό την καρδιά και κλείσε τα μάτια και ο τρόπος της κάθε λήθης θα σου αποκαλυφθεί, Μ’αγαπάς?

Στέρεψα από λέξεις, Σ’αγαπώ….! Ας γίνει έτσι!

---

***

Σύντομο βιογραφικό

Γεννήθηκε το 1975 στην Αθήνα. Σπούδασε «Ανώτερα Θεωρητικά Μουσικής» (Μονωδία, Μελοδραματική, Ενορχήστρωση) καθώς και Ραδιοσκηνοθεσία και παραγωγή ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων. Εργάζεται ως Ραδιοφωνικός Παραγωγός και είναι επίσημο μέλος της CM-Association στο Nashville Tennessee. Ιδρυτής και Δημιουργός 5 Θεματικών Μουσικών Ραδιοφωνικών Σταθμών παγκοσμίου κάλυψης μέσω δορυφόρου την περίοδο 2003-2009. Το 2004 εκδόθηκε στη Γερμανία το πεζογράφημα του «Ερινύες». Άρθρα και δοκίμια του, κυρίως λογοτεχνικού και θεολογικού περιεχομένου δημοσιεύονται τα τελευταία χρόνια σε πλήθος εντύπων σε Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες.

Το μονόπρακτο Σεβάς Χανούμ, στο Αγγέλων Βήμα

2012-01-19T16:46:00.000+01:00

Η ιστορία μιας ρεμπέτισσας του ’50

του Γιώργου Χρονά

Η Σεβάς Χανούμ χωρίς προσωπείο

Σ’ ένα παλιό σπίτι, προσφυγικό, συνάντησα την Σεβάς Χανούμ, την Πρωτομαγιά του 1983, στη Θεσσαλονίκη. Εμφανίστηκε μπροστά μου και ήταν σαν γυναικείο πρόσωπο σε πίνακα ζωγραφικής του Δημήτρη Λαλέτα. Φορούσε ταγιέρ και ήταν καθαρή, σπάνια. Είχα να κάνω με ένα πνεύμα των μουσών, της μοίρας των ανθρώπων που θέλουν να σου μιλήσουν για τη δόξα, το παρελθόν, το μέλλον∙ την καταστροφή που προς τα κει βαδίζουν σταθερά. Με βαθιά φωνή, μες σε καπνούς, δίπλα στον καφέ που μου σέρβιρε, μου μίλησε, διάφορες νύχτες, για την ζωή της, το πάθος της για το ρεμπέτικο. Το ’50, ’60, ’70 πέρναγαν από μπροστά μου. Η Νίνου, η Μπέλλου, ο Τσιτσάνης, ο Καλδάρας, ο Μπιθικώτσης… συνομιλητές της. Η Ελλάδα του Βορρά, οι άνθρωποι του τραγουδιού, η πλατεία Ομονοίας, Βάθης όλα για το τραγούδι, το χαμό της. Οι έρωτές της, ο Καζαντζίδης, η μάνα του, ο παρολίγον γάμος τους, η αρρώστιά της, τα βάσανά της, το παιχνίδι με τον θάνατο. Ένα γνήσιο ποιητικό πρόσωπο μου άνοιγε την καρδιά του. Κι εγώ έκανα το πορτραίτο του μες σε φωτιές και συντρίμμια μιας ζωής που κυλάει αδιάφορη αφήνοντας τα πλάσματά της στην άκρη.

Μέσα σε τάφο βαθύ, χωρίς οίκτο.

Γιώργος Χρονάς

***

ΑΓΓΕΛΩΝ ΒΗΜΑ (Θέατρο-Μουσική-Εικαστικά)
Σατωβριάνδου 36, Ομόνοια
τηλ. 2105242211-213
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 8.00 μ.μ.

Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ρήγος
Σκηνογραφία: Κωνσταντίνος Ρήγος (με την συνεργασία της Μαίρης Τσαγκάρη)
Κοστούμια: Ελένη Παπανικολάου (Τα ρούχα του Βασιλιά)
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Μακιγιάζ, μαλλιά: Δημήτρης Δημητρούλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιάννης Τσεμπερλίδης
Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Ρήγος
Ερμηνεύουν: Σεβάς Χανούμ: Κωνσταντίνα Μιχαήλ
Δημοσιογράφος: Γιάννης Τσεμπερλίδης
Σχεδιασμός προγράμματος: Κωνσταντίνος Γεωργαντάς

Μαρία Ζαούση, Τα πορτοκάλια.

2012-01-19T08:33:00.003+01:00

Εκδόσεις Εστία

Κριτική Βιβλίου από την Μαρία Πετρίτση

Τα πορτοκάλια είναι το τρίτο βιβλίο της Μαρίας Ζαούση, το οποίο αποτελείται από εικοσιένα σύντομα διηγήματα. Η θεματική τους απλώνεται σε ποικίλες κατευθύνσεις και μετατοπίζει το βλέμμα του αναγνώστη σε διάφορα σημεία του κόσμου, ταξιδεύοντας από τις γειτονιές της Αθήνας στις πλατείες των Βρυξελλών, περνώντας από τα σοκάκια της Βομβάης και καταλήγοντας σε ανώνυμες λαϊκές συνοικίες άγνωστων χωριών του κόσμου. Κάθε γωνιά της Γης θα μπορούσε να φιλοξενεί τις ιστορίες αυτού του βιβλίου, με μοναδική προϋπόθεση να φιλοξενεί πρωταρχικά ανθρώπινες ζωές και σκηνές απλής καθημερινότητας.

Η σημαντικότερη καινοτομία του βιβλίου έγκειται στο γεγονός πως το κυρίως θέμα των διηγημάτων δεν είναι ο έρωτας. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο έρωτας σχεδόν απουσιάζει από αυτές τις ιστορίες, έχοντας παραχωρήσει τη θέση του σε λιγότερο κοινά αλλά εξίσου ανθρώπινα σημεία προβληματισμού. Ο συγκινησιακός κυματισμός του βιβλίου αφορά κυρίως σε σκηνές μοναξιάς, σε στοιχεία γενικότερης απουσίας και απώλειας καθώς και σε επικείμενες ή και ήδη συντελεσμένες απογοητεύσεις. Εν ολίγοις, αφορά μια δύσκολη πραγματικότητα που βιώνεται με απλότητα κι αίσθημα ευθύνης.

Παρόλα αυτά, Τα πορτοκάλια δεν είναι απαισιόδοξο ή σκοτεινό βιβλίο. Είναι βαθιά ανθρώπινο και απλό. Δεν προσπαθεί να προσελκύσει τον αναγνώστη με δραματικές περιγραφές ή ψυχολογικούς χειρισμούς θλίψης και σκηνές μιζέριας. Δεν δημιουργεί εντυπώσεις πίκρας ή ηττοπάθειας. Η συναισθηματική του ένταση είναι σημαντική χωρίς να καθίσταται επιδεικτική - διαποτίζει το βιβλίο χωρίς να πονά ή να εξεγείρει τον αναγνώστη.

Μέσα από αυτές τις ιστορίες εκφράζονται ολόκληρες γενιές Ελλήνων που έζησαν την καθημερινότητα της εποχής τους αγωνιώντας για την επιβίωση και την ακεραιότητά τους. Τα βιώματα αυτών των ανθρώπων έχουν τις ρίζες τους στην καταγωγή και στην ιστορία τους κι αποτελούν μικρά ντοκουμέντα ζωής που πάνω τους αξίζει να καθυστερήσουν διεισδυτικά το βλέμμα και η σκέψη του αναγνώστη, καθώς πάντοτε υπάρχει ένα ηθικό δίδαγμα που τον περιμένει ως φιλοδώρημα στην τελευταία παράγραφο.

Αυτά τα μικρά προσωπικά ντοκουμέντα, αν τα κοιτάξει κανείς πιο προσεκτικά, παρατηρεί ότι απεικονίζουν «άγριες τρικυμίες μοναξιάς και αγωνίας, χωρίς κραυγές, χωρίς υψηλούς τόνους». Η αξιοπρέπεια, η στωικότητα, το πείσμα και η σοβαρότητα είναι αρετές που κατέχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην συνολική ταυτότητα του βιβλίου. Οι ήρωές του κινούνται διαρκώς μεταξύ ηθικών διλημμάτων και κινήσεων επιβίωσης, όπως είναι φυσικό για κάθε άνθρωπο που ζει δύσκολα, θέτουν στόχους και πολεμούν για να τους επιτύχουν, αποδέχονται τη μοναξιά τους και την όποια ανώτερη βία επιδιώκοντας ταυτόχρονα να υπερβούν τα εμπόδια και να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον.

Είναι άνθρωποι τίμιοι και περήφανοι, καθόλου μελοδραματικοί, γεμάτοι θάρρος και αποφασιστικότητα απέναντι στον εαυτό τους και, κατά συνέπεια, απέναντι στην κοινωνία. Τολμούν να κάνουν όνειρα και να προσπαθήσουν για ένα ευνοϊκότερο αύριο, πατώντας γερά στο έδαφος του σήμερα. Τα βήματά τους είναι μετρημένα αλλά σταθερά γι’ αυτό και σπανίως τους προδίδουν.

Ο λογοτεχνικός χειρισμός της Μαρίας Ζαούση παρουσιάζεται λιτός κι επαρκής για να αποφέρει ένα σπουδαίο αποτέλεσμα: «η αρετή του βιβλίου είναι η ισορροπία ανάμεσα στη θεματική ευτέλεια και την εκφραστική ολιγάρκεια». Όπως αναφέρει ο Θανάσης Βαλτινός στον πρόλογο του βιβλίου, «το μάθημα φυσικά έρχεται κατευθείαν από τον Τσέχωφ».

«Τα αφεντικά δεν μας είπαν ποτέ ένα ευχαριστώ και, παρ’ όλα αυτά, ένιωθα να είναι η ύπαρξή μου κάτι πιο σημαντικό. Κάτι να κάνω, πώς να το πω. Το θεωρώ άδικο –άδικο. Το οικονομικό μας έχει γονατίσει. Όταν το οικονομικό είναι δύσκολο, πηγαίνουν και τ’ άλλα στραβά. Έχουν σπάσει τα νεύρα μου, κλαίω και χτυπιέμαι, ξεσπάω αλλού.

Δεν θέλω και να παρακαλώ, αλλά εσείς που εργάζεστε, στο Υπουργείο, στην Τράπεζα δεν υπάρχει τίποτε; Να καθαρίζω σκάλες, τουαλέτες – τίποτε;».

***

Ευτυχώς υπάρχουν κάποιοι...Εγγονόπουλοι

2012-01-18T06:15:00.003+01:00

Εδώ και χρόνια αναπτύσσεται (αναπτύχθηκε) μία νέα εικαστική πραγματικότητα, της τηλεοπτικής εικόνας. Ελάχιστα διασώζονται από αυτό το διεισδυτικό μέσο. Πρόκειται για έναν αδίστακτο οικιακό επιστάτη που λειαίνει και επηρεάζει όλες τις πτυχές του χαρακτήρα μας. Μπροστά μας περνούν διάφορα τερατόμορφα χωρίς πια να εντυπωσιάζουν. Ο εθισμός, ο μηδενισμός του θεατή. Αιώνες παραποιούνται με μια απλή αφαιρετική συρραφή, ένα κουμπί, το τηλεκοντρόλ. Το μοντάζ με τα εναλλάξ πλάνα, η ανόητη φλυαρία, χωμένα στο σπιτικό του καθενός, στη καθημερινότητά μας, στη συνείδησή όλων. Ήθη νοθεύονται, Λόγοι Ύπαρξης ευτελίζονται, το παράλογο νομιμοποιείται χωρίς να απορεί κανείς. Όλοι παρόντες στην αιώνια απουσία του καναπέ με τα πατατάκια. Η τέχνη απομακρύνεται ψάχνοντας καταφύγιο.

Η σημερινή τιβούλα μας είναι μια ενσταντανέ κολυμβήθρα, ένα μικρό «βούτηγμα» αρκεί για να πάρει κανείς το τίτλο του «καλλιτέχνη», της «προσωπικότητας», του «μεγάλου τραγουδιστή». Όλοι, με ένα ολιγόλεπτο βάπτισμα κατατάσσονται αυτομάτως στη κατηγορία των «δημοσίων προσώπων». Αφήστε τις λέξεις να τις παίρνει ο άνεμος, ασφυκτιούν άλλωστε στη φοβερή στενότητα των χώρων, εκεί που κυριαρχεί το τηλεοπτικό μάτι της αδράνειας. Τα «ευπώλητα» σκουπίδια αποκτούν επιτέλους φωνή, δημιουργούν νέες κατηγορίες τηλεπερσόνων, νέες λαμπερές μετριότητες καθορίζουν τη γνώμη της (σιωπηρής) πλειοψηφίας. Λέξεις όπως «πρωινάδικο» ή και «μεσημεριανό» αποκτούν πρωτόγνωρη σημειολογική αξία. Κάποιοι, ελάχιστοι, φυσικά ξεχωρίζουν, μα είναι τόσο λίγοι, απειροελάχιστοι, δεν ακούγονται καν.

Η τιβούλα έγινε ο φυσικός σύμμαχος του καθημερινού ανθρώπου, του καταπραΰνει το πόνο, τις δυσκολίες της ακρίβειας, του γυαλίζει τις άθλιες εικόνες του περιβάλλοντος. Ο φτωχός θεατής ξεχνά για λίγο τα βάσανά του. Όλα. Ακόμη και οι σκέψεις, οι δημιουργικές, από ανθρώπους πραγματικά ανήσυχους, με ικανότητες, αδρανούν μπροστά στο ισοπεδωτικό αυτό κύμα της τηλεοπτικής ευκολίας. Τα σκουπίδια ως δια μαγείας εξαφανίζονται από το πεζοδρόμιο, οι παράνομες χωματερές που πλημμύρισαν τον τόπο επίσης. Τα ράντζα μετατρέπονται σε ξενοδοχεία πέντε αστέρων, και εάν κάποιες τηλεοπτικές εικόνες δείξουν το αληθινό πρόσωπο του κόσμου μας, οι τηλεοπτικοί ήρωες διαμαρτύρονται εξ ονόματος του παθητικού θεατή που κομπάζει με ικανοποίηση μέσα από το μίζερό του σαλόνι για την «ηρωική» πράξη της επώνυμης τηλεπερσόνας-γκουρού που «υπερασπίζεται» τα δίκαιά του.

Έχω φυλαγμένα καλά ένα κειμενάκι με τίτλο «Οι Σηριαλιστές» του Κώστα Γεωργουσόπουλου στο περιοδικό «λέξη» το Μάη του 1981 -έχουν δηλαδή περάσει από τότε 26 και κάτι χρόνια- τελειώνοντας το άρθρο, γράφει: «Ποιος μίλησε για κανάλια; Πλοκάμια διαλέγουμε. Ο σηριαλισμός είναι κίνημα, είναι χιονοστιβάδα. Λίγο ακόμη κι όσοι αντιστέκονται θα κατηγορηθούν ως αιρετικοί. Για άλλη μια φορά και η τέχνη θα καταφύγει στα σπήλαια. Θυμηθείτε τον Κατσαρό: ‘Πάρτε μαζί σας νερό, το μέλλον έχει πολλή ξηρασία’». Προφητικό κείμενο. Αντιπροσωπεύει αυτούς που αντιστέκονται, δεν είναι πολλοί, αλλά ούτε και ελάχιστοι. Πάντα έτσι ήταν αυτοί οι... Εγγονόπουλοι. Τον διάλεξα σαν παράδειγμα, έτσι, λόγο του τρέχοντος έτους 2007 που τον τιμά. Ένα έτος που σε λίγο μας αφήνει.

***